Tα κοιµητήρια των Χανίων

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(2 ψήφοι)

Από τα κοιµητήρια των Χανίων της εποχής της Κρητικής Πολιτείας, θα ασχοληθούµε µε τρία ξεχασµένα και εξαφανισένα νεκροταφεία: το Αγγλικό και το Ρωσικό στη Σούδα, το Μουσουλµανικό (που είχε και κάµποσα παραρτήµατα) και το Εβραϊκό στη Νέα Χώρα. Ας τα πάρουµε όµως µε τη σειρά

nekr1Τραβηγµένη το 1897 από τον γάλλο αξιωατικό Laribe (αρχείο Γ. Π. Εκκεκάκη), διακρίνεται ο οικισµός της Σούδας, νότια από τη σηµερινή προβλήτα Αδρίας και το Ναύσταθµο. ∆εξιά διακρίνεται το σπίτι του σκοτσέζου µηχανικού Λίντσε, που έχτισε το Ναύσταθµο, και µπροστά δια-κρίνεται τµήµα του µουσουλµανικού νεκροταφείου στα κράσπεδα του λόφου, απ’ όπου πάρθηκε η φωτογραφία. Ο ίδιος ο Λίντσε τάφηκε αρχικά στον Αγγλικό τοµέα και αργότερα (µεταπολεµικά) µεταφέρθηκε στο συµµαχικό νεκροταφείο στο Βλητέ.

Το «αγγλικό» νεκροταφείο, δηµιουργηµένο κι αυτό τα τέλη του 19ου αιώνα (µετά το 1872) ήταν ο τόπος ταφής όχι µόνο των άγγλων πρόξενων και του προσωπικού των προξενείων, αλλά και στρατιωτικών, αφού ο χώρος αρχικά χρησιµοποιήθηκε σαν νεκροταφείο του ναυστάθµου και είχε χωριστεί σε δύο βασικούς τοµείς. Ο αρχικός τόπος ταφής των προτεσταντών ήταν το µοναστήρι της Χρυσοπηγής σύµφωνα µε πληροφορίες. Όταν δηµιουργήθηκε στο χαµηλό λόφο, όπου σήµερα βρίσκεται ο οικισµός του Ναυστάθµου, το νέο «πολυεθνικό» νεκροταφείο, οι πρόξενοι και οι στρατιωτικοί αγγλικανικού δόγµατος που πέθαιναν στα Χανιά θάβονταν εκεί, σε χωριστό τοµέα που είχε δηµιουργηθεί γι’ αυτούς. Οι Ρώσοι (ορθόδοξοι) είχαν δικό τους τοµέα, µε λαµπρό µνηµείο στο κέντρο, προς τιµήν των νεκρών στρατιωτικών που σκοτώθηκαν από την έκρηξη στο ρωσικό θωρηκτό το 1897. Όταν µεταπολεµικά δηµιουργήθηκε το συµµαχικό νεκροταφείο στη Σούδα, ορισµένοι τάφοι στρατιωτικών ή διπλωµατών µεταφέρθηκαν εκεί, ενώ οι Ρώσοι µεταφέρθηκαν στον Άγιο Λουκά, όπου δηµιουργήθηκε νέο κοινοτάφιο γι’ αυτούς. Το µνηµείο τους στη Σούδα παρέµεινε και µετά την καταστροφή του νεκροταφείου και χρησίµευε ως µνηµείο του Ναυστάθµου µέχρι να γίνει το χάλκινο άγαλµα του αφανούς ναύτη τη δεκαετία του 1970. Τότε γκρεµίστηκε και τα κοµµάτια του έµειναν αφύλακτα και διαρπάχτηκαν, εκτός από την αετωµατική κορυφή του µε τα εµβλήµατα των τσάρων που διασώθηκε (είχε µορφή οβελίσκου). Φαίνεται πως οι υπεύθυνοι του Ναυστάθµου φοβούνταν για κατασκοπεία τους Σοβιετικούς που έρχονταν εκεί κάθε χρόνο για να τιµήσουν τους πεσόντες. Γι’ αυτό έγινε και η µεταφορά στον Άγιο Λουκά. Ο χώρος του παλιούνεκροταφείου ισοπεδώθηκε (τέλη της δεκαετίας του ’50) και στη θέση του ιδρύθηκε ο οικισµός του Ναυστάθµου και φυτεύτηκε άφθονο πράσινο επίσης. Ευχαριστώ τον κ. Μιχ. Ποταµιτάκη, που µου έδωσε πολλές από τις παραπάνω πληροφορίες. Ελπίζω, όταν θα µιλήσουµε για τη Σούδα να πούµε περισσότερα, µαζί µε σχετικές φωτογραφίες και σχέδια. Κοντά στα σπίτια της Σούδας βρισκόταν και τουρκικό στρατιωτικό νεκροταφείο (µεζάρια). Όπως έγινε και µε τους δύο προηγούµενους τοµείς, παράσηµα, ξίφη κλπ. των θαµµένων αξιωµατικών, διαρπάχτηκαν όταν καταστράφηκαν οι τάφοι.

Πάντως οι χανιώτες Ευαγγελικοί και οι λοιποί ∆ιαµαρτυρόµενοι, θάβονταν πάντα στον Άγιο Λουκά και τα λοιπά νεκροταφεία της πόλης και των προαστίων, µαζί µε τους ορθόδοξους συµπολίτες τους.

Το µουσουλµανικό νεκροταφείο των Χανίων κρατούσε µεγάλη έκταση, γιατί ως γνωστό οι µουσουλµάνοι χρησιµοποιούν τους τάφους για ένα µόνο νεκρό. Κρατούσε από τη σηµερινή οδό Χατζηµιχάλη Γιάνναρη µέχρι το Βαρούσι και νότια σχεδόν µέχρι την οδό Μάρκου Μπότσαρη και την κλινική Γαβριλάκη. Το κέντρο του βρισκόταν στην πλατεία Νέων καταστηµάτων και στην περιοχή του σηµερινού ∆ηµαρχείου. Οι τάφοι του ήταν τυπικοί µουσουλµανικοί µε στήλες µαρµάρινες, στολισµένες µε φυτικές διακοσµήσεις συνήθως και µε ρητά του Κορανίου για τις γυναίκες και διπλή στήλη µε τουρµπάνι (ή σαρίκι) για τους επίσηµους άνδρες, ανάλογα τα αξιώµατά τους. Ήδη από τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα, σχεδιαζόταν η ρυµοτόµησή του, η οριστική απόφαση όµως πάρθηκε το 1911, όπου οριοθετήθηκε και η πλατεία Νέων Καταστηµάτων. Το 1914 δηµιουργήθηκε συνεταιρισµός καταστηµαταρχών µε 64 συνδροµητές για την πραγµατοποίηση του σχεδίου, όµως αυτό δεν µπόρεσε να υλοποιηθεί παρά µόνο µετά το 1923 µ ε την αποχώρηση των Μουσουλάνων. Το 1932, είχε ολοκληρωθεί η ανέγερση των καταστηµάτων και στη συνέχεια ο ∆ήµος Χανίων, πραγµατοποίησε έργα εξωραϊσµού της πλατείας µε δαπάνη 1.000.000 δρχ της εποχής. (Ακολούθησαν και αρκετές άλλες διαµορφώσεις µέχρι σήµερα). Για τους ελάχιστους µουσουλµάνους που απέµειναν στα Χανιά (Σαλής, Αµπλά κ.λπ.), βρέθηκε στα Παχιανά ένας µικρός χώρος, όπου δηµιουργήθηκε νεκροταφείο. Ο ∆ήµος το µετέτρεψε τελευταία σε µικρό πάρκο, σώζεται όµως ακόµα ένας τάφος µε τσιµεντένιο οβελίσκο.

Όλοι οι περιηγητές που πέρασαν από τα Χανιά, κάνουν αναφορές στο Μουσουλµανικό νεκροταφείο της πόλης. Ο Τουρνεφόρ (Pitton de Tournefort), αναφέρει (1701-1702) ότι οι τάφοι ήταν ανάβαθοι και σε µια εκδροµή του στο Βαρούσι αισθάνθηκε πολύ δυσάρεστες οσµές εξαιτίας αυτής της πρακτικής, βοηθούντος βέβαια και του ζεστού καιρού.

Ένα τµή µ α του νεκροταφείου συνέχιζε και ετά το Βαρούσι κι εκεί έθαβαν κυρίως τους λεπρούς. Στην ίδια περιοχή βρισκόταν και ο τάφος του Χατζή Μουσταφά, πιο γνωστός σαν «Εβιγιάς» στον τύπο του «κουµπέ» (τρούλου) που γκρεµίστηκε βανδαλικά πριν 2-3 χρόνια. Κάποιοι επίσηµοι µουσουλµάνοι, είχαν ταφεί και στον περίβολο του τζαµιού Κιουτσούκ Χασάν (Γιαλί Τζαµισί) στο λιµάνι και οι τάφοι τους σώζονταν µέχρι περίπου το 1960, όταν έγινε το λιµενικό περίπτερο. Εκεί υπήρχε και ένας φοίνικας (νότια του τζαµιού). Η κ. Ρ. Βαλυράκη και η αδελφή της είχαν την πρόνοια να µαζέψουν κάποιες ταφόπλακες µε επιγραφές κ.λπ., που σώζονται σήµερα στο ξενοδοχείο «∆ώµα» (δίπλα στη ρεσεψιόν). Μουσουλµανικά κοιµητήρια υπήρχαν και στα Περιβόλια (σώζονται δύο πλάκες εντοιχισµένες στην αυλόπορτα σπιτιού), στις Μουρνιές, τα Τσικαλαριά και αλλού.

Το νεκροταφείο της εβραϊκής κοινότητας των Χανίων βρισκόταν στη Νέα Χώρα. Το σχή µ α του ήταν σχεδόν παραλληλόγραμμο. Άρχιζε περίπου από τη σηµερινή οδό Πατριάρχου Αθανασίου, πίσω από την ΑΒΕΑ, προχωρούσε προς το σηµερινό κολυµβητήριο, το λιµανάκι και µετά ακολουθούσε την οδό Πετρώφ, λίγο µετά το παλιό κέντρο του «Τρύφωνα». Οι τάφοι αποτελούνταν από µικρούς σωρούς χώµατος, που πάνω τους υπήρχαν σχετικά µικρές πλάκες, συνήθως µε επιγραφές. Στην άκρη του νεκροταφείου υπήρχε ένα κτίσµα που χρησιµοποιούταν σαν κοιµητηριακή χάβρα (συναγωγή) και σώζεται (µε αλλαγές) και σήµερα. Υπήρχε επίσης ένα σπιτάκι που διέµενε ο άνθρωπος (ελληνοορθόδοξος) που ετοίµαζε τα βραστά νερά για τον καθαρισµό και την αποτρίχωση του νεκρού πριν την ταφή, σύµφωνα µε έθιµα των Σεφαρδιτών Εβραίων. Το σπιτάκι αυτό επίσης σώζεται. Όλος ο χώρος ήταν περιτριγυρισµένος µε µάντρα.

Ένας τάφος ξεχώριζε από τους άλλους, γιατί ήταν µαρµάρινος και καλοκτισµένος, ο τάφος της Σουλτάνας, µιας πλούσιας Εβραιοπούλας που πέθανε νέα.

Οι Γερµανοί είχαν κατασκευάσει ένα όρυγα, που οδηγούσε από το χώρο του νεκροταφείου στο Λιµανάκι, ακριβώς εκεί που βρίσκεται ο Σύλλογος ερασιτεχνών αλιέων. Μέρος τους σώζεται ακόµα.

Το 1944, αµέσως µετά την εξόντωση των Εβραίων της Κρήτης από τους Γερµανούς (βοηθούντος του Βρετανικού Ναυτικού) διάφοροι γείτονες επέδραµαν κατά του νεκροταφείου, καταστρέφοντας βανδαλικά τους τάφους (χρησιµοποίησαν βαριοπούλες) και οικιοποιούµενοι το χώρο, τον µοίρασαν σε οικόπεδα. Οι εποχές ήταν σκληρές και η ανθρωπιά δεν περίσσευε καθόλου…

Σήµερα, ο χώρος του νεκροταφείου έχει χωριστεί σε οικόπεδα και οικοδοµηθεί, εκτός του χώρου που παραχωρήθηκε για τη δηµιουργία του 6ου ∆ηµοτικού (σε συνεννόηση µε το Ισραηλιτικό Συµβούλιο). Κάποιες σκόρπιες πλάκες του πρώην νεκροταφείου υπάρχουν στα χέρια ιδιωτών.

Χανιώτικα Νέα - Mανώλης Μανούσακας

Διαβάστηκε 3317 φορές
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Αγρίμι, Κρι-Κρι ή Αίγαγρος To Kάστρο της Κισάμου »