Σχεδόν ταυτόσηµα τοπωνύµια στις νότιες παρυφές της πόλης, σήµερα αποτελούν πολυάνθρωπη συνοικία που διατηρεί όµως µ όνο το πρώτο όνοµα και στον ενικό αριθό «Κουµπές». Η λέξη είναι αραβική (Kubbe) και σηµαίνει τρούλος. Η παλιότερη ονοµασία (Κουµπέδες) υποδήλωνε την ύπαρξη δύο τέτοιων τρούλων πάνω σε επιτύµβιο µ ουσουλµανικό µνηµείο, τα οποία πράγατι βρίσκονται στη διασταύρωση της λεωφόρου Σούδας µε την οδό Αλ. Παναγούλη.

nekr1Φωτογραφία, καρτ ποστάλ του 1900, φαίνεται το µνηµείο στην πλήρη του µορφή. Στον αριστερό θόλο, πίσω από το κιγκλίδωµα, διακρίνεται η µια επιτύµβια στήλη. Στις κορυφές των τρούλων, διακρίνονται δύο µάλλον χάλκινα alem, µουσουλµανικά ιερατικά σύµβολα που αποτελούνται από τρεις οµοαξονικές σφαίρες που η πάνω είναι κάθε φορά µικρότερη από την κάτω της ευρισκόµενη και είναι σχηµατοποιηµένα τεµένη. Φαίνεται πως εξαφανίστηκαν αµέσως µετά την αποχώρηση των µουσουλµάνων.

Η άλλη ονοασία (στου Μπάρµπου) αναφέρεται στο παλιό µετόχι που σώζεται ακόµη στην οδό Παναγούλη, σε απόσταση 100 περίπου µέτρων ανατολικά των Κουµπέδων. Εκεί υπήρχε ο τάφος του Γαζή Οσµάν Μπαρµπούς, Γάλλου όπως λέγεται εξω µ ότη, που σαν Τούρκος στρατηγός πολέησε κι έπεσε στην πολιορκία των Χανίων το καλοκαίρι του 1645. Ήταν µάλιστα ο πρώτος από τους Τούρκους στρατηγούς που έπεσε στον Κρητικό πόλεµο. Το µετόχι, οχυρωµένη κατοικία πιθανότατα του 17ου -18ου αιώνα, µε καλλιεργήσιµη έκταση γύρω του, όπως άλλωστε και τα υπόλοιπα που βρίσκονταν στον κάµπο των Χανίων, έχει κάποια αξιόλογα στοιχεία (επιρροές από τη βενετοκρατία). Η κεντρική αυλόθυρα µε εντυπωσιακό διάκοσµο και δύο στρογγυλούς φεγγίτες δεξιά και αριστερά, οδηγεί µέσα από µια δεύτερη καµάρα στην αυλή και στο κυρίως κτίσµα. Παλιότερα υπήρχε στην αυλή ένας µικρότερος κουµπές, που όπως γράφει ο Ιδοµενέας Παπαγρηγοράκης (παλιά Κρητική Εστία, τεύχος 35) στέγαζε τον τάφο του Γαζή Οσµάν. Οι γωνίες του κεντρικού κτιρίου ανατολικά, είναι ενισχυµένες στη βάση τους, κατά τα βενετσιάνικα πρότυπα. Έχει αρκετές προσθήκες γύρω και πάνω του κι ένα µέρος του στέγασε παλιότερα αστυνοµικό σταθµό.

Οι Κουµπέδες δυτικά του, κτίστηκαν την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα (ολοκληρώθηκαν το 1892) για να στεγάσουν τον τάφο ενός επιφανούς µουσουλµάνου του Χαµίτ Βεηζαδέ, που ήταν πρόγονός τούυ κατά την περίοδο της Αυτονοµίας διατελέσαντος Νοµάρχη Χανίων, Μεχµέτ Μπέη Βεηζαδέ. Ο τάφος είχε σχήµα αιγυπτιακής σαρκοφάγου. Στεγαζόταν µε δύο τρούλους που πατούσαν σε έξι ανοιχτά τόξα. Πάνω στη µια από τις δύο επιτύµβιες στήλες του, είχαν χαραχθεί στίχοι που υπενθύµιζαν το φθαρτό και το πρόσκαιρο της ζωής. Στη βάση της ίδιας στήλης, είχαν σκαλιστεί τα παράσηµά του και σε µία πλευρά αναγραφόταν το όνοµά του. Κάποιοι αναφέρουν ότι στον ένα θόλο στεγαζόταν δίπλα στον τάφο του Χαµίτ Μπέη, κενοτάφιο προς τιµήν του Γαζή Μουσταφά, που επίσης έπεσε στην πολιορκία των Χανίων και άλλοι ότι εκεί βρισκόταν ο τάφος του Γαζή Οσµάν Μπαρµπούς. Ο πραγµατικός τάφος του Γαζή Μουσταφά, βρισκόταν στα « µ εζαρλίκια», στα σηµερινά Νέα Καταστήατα.

Οι µουσουλµάνοι θεωρούσαν ιερό καθήκον, όταν πλησίαζαν στο µνηµείο, να σταθούν σε στάση προσοχής λίγες στιγµές, σηµάδι ευλάβειας και τιµής στη µνήµη των δύο νεκρών. Κάθε 22 Μαΐου, µαζεύονταν εκεί οι µουσουλµάνοι και γιόρταζαν µε τυµπανοκρουσίες και γλέντι, όπως το έκαναν οι Χαλικούτηδες κάθε Πρωτοµαγιά στον τάφο του Σεΐτ Μπιλάλ στη Νέα Χώρα. Τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας έµενε εκεί κάποιος χότζας που οι οµόθρησκοι τον θεωρούσαν άγιο, αλλά όπως λέει ο Β. Ψιλλάκης, οι «κακές γλώσσες» έλεγαν ότι ήταν µέγας «εκµαυλιστής».

Μετά την ανταλλαγή των πληθυσµών (1923) ο τάφος καταστράφηκε και το µνηµείο µετασκευάστηκε σε σπίτι, αφού πρώτα έκλεισαν τα ανοίγµατα των τόξων µε τοίχους, αφήνοντας λίγα παράθυρα. Βόρειά του µάλιστα, προστέθηκε άλλο κτίριο. Μεταπολεµικά, οι ισόγειοι χώροι διαµορφώθηκαν πρόχειρα σε καταστήµατα κι έτσι παραµένουν ακόµη. Το µνηµείο, σε εξαιρετικά νευραλγική θέση στην είσοδο της πόλης, αποτελεί σήµερα εµπόδιο στη βαριά κυκλοφορία της λεωφόρου Σούδας. Μόνη λύση, η απαλλοτρίωση και απελευθέρωσή του από τα γύρω κτίσµατα, µε τη δηµιουργία µικρής πλατείας µε κυκλική κίνηση των οχηµάτων και το µνηµείο αποκαταστηµένο να στέκεται στη µ έση της στρογγυλής νησίδας. Έτσι θα ετατρεπόταν σε στολίδι της πόλης, ας είναι και µουσουλµανικό µνηµείο, αντί για όνειδος που είναι σήµερα, αφού συχνά σχολιάζεται µε πολλή ειρωνεία από ξένους επισκέπτες µας.

Χανιώτικα Νέα - Mανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Αφιερώματα