Η άγνωστη μάχη της Κρήτης

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

Πριν από 63 χρόνια, στις 27 Μαΐου του 1941, σταμάτησε κάθε οργανωμένη αντίσταση στην Κρήτη σημειώνοντας το τέλος μιας από τις πιο ηρωικές στιγμές της αντίστασης των Συμμάχων στη ναζιστική πλημμυρίδα. Επίλεκτες γερμανικές αερομεταφερόμενες και αεροπορικές δυνάμεις, τρεις εβδομάδες μετά την κατάληψη της Αθήνας, στις 20 Μαΐου, άρχισαν την επίθεση που τους κόστισε τόσο πολύ σε ανθρώπινο υλικό ώστε το "όπλο" των αλεξιπτωτιστών δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ άλλη φορά από τον Χίτλερ σε όλη τη διάρκεια του πολέμου. Ο Τσόρτσιλ, στα απομνημονεύματά του, ομολογεί ότι από δικό του κακό υπολογισμό δεν είχε φροντίσει να οχυρώσει εγκαίρως την Κρήτη.

maxi-tis-kritis

Η Κρήτη θα μπορούσε να μην καταληφθεί από τους Γερμανούς, υποστηρίζει ο στρατιωτικός αναλυτής του βρετανικού Daily Telegraph Τζον Κίγκαν στο βιβλίο του Intelligence in War. Τη δεύτερη ημέρα της επίθεσης η γερμανική διοίκηση πίστευε ότι είχε χάσει τη μάχη. Η έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ των συμμαχικών δυνάμεων στο νησί, η εσφαλμένη αντίληψη της ηγεσίας τους ότι από τη θάλασσα και όχι από τον αέρα θα ενεργούσαν επίθεση οι χιτλερικές δυνάμεις και κυρίως το σφάλμα τακτικής του βρετανού διοικητή της μονάδας, που προστάτευε το αεροδρόμιο του Μάλεμε, έδωσαν την ευκαιρία στους επιτιθέμενους να ανασυνταχθούν παρά τις μεγάλες απώλειές τους την πρώτη ημέρα της εισβολής και να καταλάβουν την Κρήτη. Είναι εντυπωσιακά και πολύ αποκαλυπτικά όσα αναφέρει ο Κίγκαν στο βιβλίο του.

Θα πρέπει να σημειωθεί εξ αρχής, γιατί είναι ουσιώδες, ότι την άνοιξη του 1941, όταν οι Γερμανοί επιτέθηκαν στην Ελλάδα και τον Μάιο στην Κρήτη, οι Βρετανοί γνώριζαν τα γερμανικά μυστικά. Ο κρυπτογραφικός κώδικας επικοινωνίας του γερμανικού στρατού είχε "σπάσει" -κάτι που δεν είναι πολύ γνωστό- και οι Βρετανοί ήταν σε θέση να γνωρίζουν τα σχέδια του Χίτλερ και των επιτελών του ως την τελευταία λεπτομέρεια. Το γερμανικό κρυπτογραφικό σύστημα "Enigma", ένα κυριολεκτικά θαύμα μαθηματικής λογικής, είχε τεθεί σε λειτουργία από τον Ιούνιο του 1932, προτού έρθει στην εξουσία ο Χίτλερ, αλλά Πολωνοί μαθηματικοί κατόρθωσαν να το διαβάσουν λίγα χρόνια αργότερα. Τον Ιούλιο του 1939, μόλις δυο μήνες πριν από την εισβολή των Πολωνών και την κήρυξη του πολέμου, οι Πολωνοί παράδωσαν τις κόπιες του Enigma στους Βρετανούς και τους Γάλλους και οι Βρετανοί το εγκατέστησαν στο αποκρυπτογραφικό επιτελείο τους στο Cipher School (GCCS) του Μπλέτσλι Παρκ στο Λονδίνο. Πέντε μήνες πριν από τη γερμανική επίθεση στη Γαλλία, το καλοκαίρι του 1940, οι Βρετανοί είχαν σπάσει και το βοηθητικό σύστημα του Enigma που χρησιμοποιούσε η Luftwaffe. Είναι βεβαιωμένο επίσης ότι τον Απρίλιο του 1941 οι Βρετανοί από το Κάιρο συνελάμβαναν μηνύματα και σήματα των γερμανικών δυνάμεων στην Ελλάδα, τα έστελναν στο Μπλέτσλι Παρκ για να τα διαβάσουν και από εκεί πήγαιναν στο Γενικό Επιτελείο. Για λόγους ασφαλείας ήταν πολύ λίγα τα πρόσωπα που γνώριζαν το μυστικό - ο Τσόρτσιλ πληροφορήθηκε για το Enigma τρεις μήνες μετά την ανάδειξή του στην πρωθυπουργία και οι αμερικανοί στρατιωτικοί έναν σχεδόν χρόνο μετά το Περλ Χάρμπορ, τον Δεκέμβριο του 1941. Ακόμη και ο στρατηγός Γουέιβελ, διοικητής των βρετανικών δυνάμεων στην Αίγυπτο, ήξερε ότι "ένας πράκτοράς μας, πολύ κοντά στη χιτλερική ηγεσία, μας ενημερώνει σχετικώς. Κρίνεται απολύτως αξιόπιστος". Φυσικά αυτό δεν γινόταν από όλους δεκτό, ιδιαίτερα όταν υπήρχαν και άλλες ενδείξεις που επέτρεπαν αμφισβήτηση των πληροφοριών του "πράκτορα". Η Κρήτη είχε την ατυχία να είναι μια τέτοια περίπτωση.

Ο Χίτλερ δεν είχε ενδιαφέρον να επιτεθεί στην Κρήτη τη στιγμή όπου ετοίμαζε την επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Είχε απορρίψει εισηγήσεις του Γκέριγκ, ο οποίος επέμενε ότι "η κατάληψη της Κρήτης, της Κύπρου και της Μάλτας παρέχουν στη Γερμανία εφαλτήρια για την Εγγύς και τη Μέση Ανατολή". Ο Γκέριγκ είχε ετοιμάσει μια μεραρχία αλεξιπτωτιστών -κατά το πρότυπο του σοβιετικού Κόκκινου Στρατού- η οποία δεν είχε δείξει ως τότε τη δύναμή της και ήθελε τώρα να δώσει δείγματα της αξίας της. Υπό τον στρατηγό Κουρτ Στουντέντ, ήρωα του πολέμου 1914-1918, είχε πάρει μέρος στην κατάληψη της Δανίας, της Νορβηγίας, του Βελγίου και της Ολλανδίας την άνοιξη του 1940 χωρίς ιδιαίτερες διακρίσεις αλλά σχετικώς σοβαρές απώλειες - κάτι που δεν έδωσε τότε σημασία η ηγεσία του στρατού. Στις 24 Απριλίου του 1941, τρεις ημέρες πριν από την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα, ο Χίτλερ εξέδωσε τη διαταγή Νο 28, η οποία έθετε τους στόχους της επιχείρησης Merkur: "Πρέπει να προετοιμαστούμε για την κατάληψη της νήσου Κρήτης στο πλαίσιο του αεροπορικού πολέμου εναντίον της Μεγάλης Βρετανίας. Η διοίκηση της επιχείρησης ανατίθεται στον αρχηγό-διοικητή των αεροπορικών δυνάμεων, ο οποίος θα χρησιμοποιήσει γι' αυτόν τον σκοπό πρωτίστως αερομεταφερόμενες δυνάμεις και την αεροπορία που σταθμεύει στη Μεσόγειο. Ο Στρατός που βρίσκεται στην Ελλάδα θα διαθέσει τις κατάλληλες ενισχύσεις, οι οποίες θα μεταφερθούν διά θαλάσσης". Αρχικά ο Χίτλερ είχε προτείνει, αν επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν αερομεταφερόμενες δυνάμεις, ο στόχος να ήταν η Μάλτα, αλλά ο Στουντέντ και ο αρχηγός των επιχειρήσεων στρατηγός Γιοντλ αντιτάχθηκαν. Υποστήριξαν ότι η Μάλτα ήταν μικρή σε μέγεθος και θα επέτρεπε στους Βρετανούς να αντιτάξουν γερή άμυνα. Αντιθέτως η Κρήτη, κατά την εκτίμησή τους, "θα ανάγκαζε τους αμυνόμενους να διασκορπιστούν στη στενόμακρη νήσο, θα μείωνε τη δύναμη πυρός και αυτό θα ήταν προς όφελος των επιτιθέμενων. Ο Χίτλερ συγκατένευσε".

Έτσι στις αρχές Μαΐου η 7η Μεραρχία Αλεξιπτωτιστών αναχώρησε από τη βάση της στη Γερμανία και σιδηροδρομικώς κατέβηκε σε δεκατρείς ημέρες στην Ελλάδα. Ως δύναμη στήριξης εκεί ήταν η 5η Ορεινή Μεραρχία -μεγάλες απώλειες στη μάχη για την κατάληψη της Ελλάδας- και επρόκειτο να μεταφερθεί με τα αργοκίνητα αλλά ασφαλή Γιούγκερς 52 στην Κρήτη, ακολουθώντας τους αλεξιπτωτιστές και τα ανεμοπλάνα στην κατάληψη του νησιού. Οι βρετανικές δυνάμεις είχαν φθάσει στην Κρήτη τον Νοέμβριο του 1940, πολύ προτού αφιχθεί το εκστρατευτικό σώμα στην ηπειρωτική Ελλάδα, τον Απρίλιο, και αμέσως ο διοικητής τους ταξίαρχος Τάιτμπουρι είδε την απειλή της γερμανικής εισβολής από αέρος. Τα αεροδρόμια του Μάλεμε, του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου θα ήταν οι πρώτοι στόχοι. Οι δυνάμεις του ήταν τα υπολείμματα των όσων είχαν διαφύγει από την Ελλάδα: 27.000 περίπου Νεοζηλανδοί, Αυστραλοί και ένας λόχος επίλεκτων Βρετανών αλλά, δυστυχώς, ελάχιστοι Έλληνες.

"Η 5η Μεραρχία Κρητών βρισκόταν μακριά, στην ηπειρωτική Ελλάδα. Αν ήταν στο νησί, οι Γερμανοί ήταν αδύνατο να καταλάβουν την Κρήτη. Οι Έλληνες υπερασπιστές ήταν μη Κρητικοί που κατέφυγαν από την Πελοπόννησο και μερικοί ντόπιοι, γέροι οι περισσότεροι και παιδιά, 9.000 συνολικά, που στρατολογήθηκαν βιαστικά σε οκτώ συντάγματα, οι περισσότεροι χωρίς στολή, με συνέπεια να τους σκοτώνουν οι Γερμανοί ως ατάκτους" γράφει ο Κίγκαν.

Επικεφαλής της Δύναμης Κρήτης (Creforce) ήταν ο στρατηγός Μπέρναρντ Φρέιμπεργκ, Νεοζηλανδός, ήρωας του Α΄ παγκόσμιου Πολέμου, τον οποίο εκτιμούσε ιδιαίτερα ο Τσόρτσιλ. Έφθασε στην Κρήτη στις 29 Απριλίου και, όπως έλεγε, δεν επρόκειτο να μείνει. Ούτε αξιόμαχες στρατιωτικές δυνάμεις διέθετε ο Φρέιμπεργκ ούτε πολεμικό υλικό. Είχε όμως στη διάθεσή του σαφή μηνύματα των γερμανικών σχεδίων. Το επιτελείο τού Μπλέτσλι Παρκ παρακολουθούσε και αποκρυπτογράφιζε το Enigma συνεχώς. Στις 5 Μαΐου ο στρατηγός είχε στα χέρια του "την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή της επιχείρησης. Οι γερμανικές προετοιμασίες έπρεπε να ολοκληρωθούν στις 17 Μαΐου και η απόβαση των αλεξιπτωτιστών και των ανδρών που θα μετέφεραν τα ανεμοπλάνα θα κατευθυνόταν στο Μάλεμε, στο Ηράκλειο και στο Ρέθυμνο. Ευθύς αμέσως τα βομβαρδιστικά θα έκαναν επίθεση στο Μάλεμε και στα Χανιά. Αλλες στρατιωτικές μονάδες θα ενεργούσαν από τη θάλασσα". Στις 7 Μαΐου οι Βρετανοί αποκρυπτογράφησαν μέρος από το Enigma και προώθησαν στον Φρέιμπεργκ σήμα που διευκρίνιζε: "Τρία ορεινά συντάγματα, όχι το τρίτο Ορεινό Σύνταγμα της 5ης Μεραρχίας" θα ενεργούσε την επίθεση. Για κάποιον λόγο αυτό ερμηνεύτηκε από το επιτελείο του στρατηγού ως εξής: "Η 5η Ορεινή Μεραρχία θα ερχόταν από τη θάλασσα". Λάθος μοιραίο - η ιδέα για απόβαση αλεξιπτωτιστών δεν περνούσε από το μυαλό κανενός. Ως τότε μόνο από τη θάλασσα γινόταν απόβαση σε νησί. Τα κρυπτογραφήματα του Enigma μετέδιδαν σωστά τις γερμανικές προθέσεις: επίθεση στην Κρήτη με μία μεραρχία αλεξιπτωτιστών, το αερομεταφερόμενο με ανεμοπλάνα ΧΙ Σώμα Εφόδου και μία μεραρχία πεζικού που θα μετέφεραν στη νήσο αεροπλάνα. Οι αλλεπάλληλες γερμανικές διευκρινήσεις μόνο σύγχυση προξένησαν στο επιτελείο του Φρέιμπεργκ. Αλλά στις 13 Μαΐου, ώρα 5.45 μ.μ., ο στρατηγός έλαβε τη διαταγή OL2/302 του Enigma με τη συνολική εικόνα της επίθεσης: "πρώτον, η μεραρχία αλεξιπτωτιστών καταλαμβάνει Μάλεμε, Χανιά και Ρέθυμνο. Δεύτερον, άφιξη των μαχητικών και των βομβαρδιστικών στα κρητικά αεροδρόμια. Τρίτον, προσγείωση ανεμοπλάνων και μεταγωγικών με στρατιωτικές μονάδες. Τέλος, άφιξη διά θαλάσσης αντιαεροπορικών πυροβολαρχιών, εφοδίων και νέων δυνάμεων. Δόθηκαν διαταγές να μη ναρκοθετηθεί ο όρμος της Σούδας, ούτε να καταστραφούν τα κρητικά αεροδρόμια λόγω των επιχειρήσεων". Και ο Κίγκαν σχολιάζει: "Η διαταγή OL2/302 ήταν ένας συνοπτικός οδηγός της επιχείρησης Merkur, ένα από τα πιο ολοκληρωμένα σήματα έγκαιρης προειδοποίησης που έπεσε ποτέ σε χέρια εχθρού. Απεκάλυπτε τον χρόνο της επίθεσης, τους στόχους, τη σύνθεση και τη δύναμη του επιτιθέμενου. Κάτι σοβαρότερο, επειδή η επιτυχία του σχεδίου Merkur βασιζόταν στον αιφνιδιασμό, όπως όλες οι επιθέσεις από αέρος, η αποκάλυψη της διαταγής επιχειρήσεων έπρεπε να ήταν εξόχως τραυματική" για τους Γερμανούς. Αλλά ο Φρέιμπεργκ δεν έδωσε τη δέουσα σημασία. Ας μην ξεχνούμε όμως ότι δεν γνώριζε τίποτε για το Enigma και το μέγεθος της επιτυχίας των Βρετανών αποκρυπτογραφιστών. Το αρχηγείο στο Κάιρο τού είχε κάνει λόγο για κάποιον "ειδικό πράκτορα" που έδινε τις πληροφορίες και του απαγορεύτηκε να συζητήσει οτιδήποτε επ' αυτού με οποιονδήποτε. Έτσι δεν έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο γερμανικό σχέδιο επίθεσης. Φυσικά "ήταν ενήμερος ότι οι Γερμανοί θα έκαναν επίθεση με χιλιάδες άνδρες και αερομεταφερόμενες δυνάμεις".

Η 20ή Μαΐου του 1941 ήταν μια γλυκιά ανοιξιάτικη μέρα. Το δελτίο καιρού της Creforce έγραφε: "Ουρανός ανέφελος, άπνοια, ορατότητα εξαιρετική - έως 20 μίλια παρά την ελαφρά νέφωση στα βουνά".

Νωρίς το πρωί γερμανικά βομβαρδιστικά βομβάρδισαν τις βρετανικές θέσεις, αλλά αυτό γινόταν καθημερινά σχεδόν τελευταία. Ακολούθησε ηρεμία ως τις 8 π.μ., όταν βομβαρδίστηκε πάλι το Μάλεμε με αρκετά θύματα και εμφανίστηκε το πρώτο κύμα των Ju-52 που έσερναν τα ανεμοπλάνα με άνδρες -δέκα το καθένα- του συντάγματος των επιλέκτων. Μέσα σε δευτερόλεπτα προσγειώθηκαν δυτικά του Μάλεμε, αλλά οι άνδρες υπό τον ταγματάρχη Κοχ με το επιτελείο του έγιναν δεκτοί με συγκεντρωτικά πυρά των Νεοζηλανδών που κρατούσαν γερά τον Λόφο 107 που δέσποζε της περιοχής. Διοικητής τους ήταν ο αντισυνταγματάρχης Λέσλι Αντριου, ένας γενναίος και έμπειρος στρατιώτης. Δύο τανκς, δύο πυροβόλα και αρκετά αντιαεροπορικά ήταν μαζί με τα ντουφέκια των ανδρών του η "δύναμη πυρός" της άμυνας. Έκανε όμως θαύματα. Οι απώλειες των Γερμανών ήταν μεγάλες, ιδιαίτερα σε αξιωματικούς - ένας λόχος είχε 18 νεκρούς και επτά τραυματίες στα πρώτα λεπτά της μάχης. "Είχαν πει στους αλεξιπτωτιστές ότι η φρουρά της Κρήτης ήταν μικρή, μόλις 12.000 άνδρες, ότι η αντίσταση θα ήταν ασήμαντη και ότι οι Κρητικοί τούς ετοίμαζαν φιλική υποδοχή. Και στα τρία έκαναν λάθος. Οι Κρητικοί μπήκαν στη μάχη με κάθε όπλο που βρήκαν από τη στιγμή όπου άρχισε η επίθεση, μια πράξη συλλογικού θάρρους που επρόκειτο να πληρώσουν πολύ ακριβά, μόλις οι Γερμανοί είχαν την ευκαιρία". Οι απώλειες των αλεξιπτωτιστών ήταν μεγάλες, Νεοζηλανδοί, Βρετανοί και Έλληνες στρατιώτες, κάτω από ελιές και μέσα σε αμπέλια, τους αποδεκάτισαν στον αέρα καθώς έπεφταν με τα αλεξίπτωτα. Επειδή τα όπλα τους ήταν φορτωμένα σε άλλα αεροπλάνα, ακόμη και εκείνοι που δεν είχαν σκοτωθεί στον αέρα έβρισκαν το θάνατο, άοπλοι καθώς ήταν, μόλις έφταναν στο έδαφος. "Από τα μεταγωγικά Ju-52 που έφθασαν κοντά στο Ρέθυμνο κατά τις 7 αργά το απόγευμα, 15 καταρρίφθηκαν και λόχοι ολόκληροι αποδεκατίστηκαν - σε έναν λόχο έμειναν πέντε μόνο. Ανάμεσα στους νεκρούς και τρία αδέλφια, της ιστορικής οικογένειας Μπλίχερ - ένας υπολοχαγός, ο άλλος λοχίας και ο τρίτος απλός στρατιώτης".

Την επομένη, 21η Μαΐου, οι δυνάμεις του Φρέιμπεργκ κρατούσαν γερά. Τα αεροδρόμια του Ηρακλείου και του Ρεθύμνου ήταν στα χέρια των Βρετανών, μολονότι οι Γερμανοί πολεμούσαν σκληρά στα βενετσιάνικα τείχη του Ηρακλείου. "Ο εχθρός βρισκόταν σε δεινή θέση, ήταν απλώς ζήτημα χρόνου πότε θα έπεφταν μέχρι ενός, είτε θα παραδίδονταν - εκτός και αν η μάχη σε κάποιο άλλο σημείο της Κρήτης γύριζε εναντίον των Βρετανών. Και αυτό έγινε. Το αεροδρόμιο του Μάλεμε έμελλε να εγκαταλειφθεί από τους αμυνόμενους στη διάρκεια της νύχτας. Έτσι οι Γερμανοί μπορούσαν τώρα να το χρησιμοποιήσουν για να φέρουν και την 5η Ορεινή Μεραρχία, ανατρέποντας αποφασιστικά την κατάσταση προς όφελός τους. Η Μάχη της Κρήτης χανόταν". Μόλις έπεσε το σκοτάδι "ο Αντριου κατέληξε στο ολέθριο συμπέρασμα ότι οι δύο λόχοι της εμπροσθοφυλακής του είχαν εξουδετερωθεί και ότι εκείνο που όφειλε να κάνει ήταν να αποσύρει τους άλλους δύο λόχους και να τους ενώσει με τις δυνάμεις του ταξίαρχου Τζ. Χέργκεστ στα ανατολικά για να ετοιμάσουν την αντεπίθεση". Καταστροφική απόφαση από λάθος εκτίμηση. Διότι η εμπροσθοφυλακή τού Αντριου κρατούσε τις θέσεις της παρ' όλο που δεχόταν μεγάλη πίεση. Αργά μέσα στη νύχτα, βλέποντας ότι το κύριο σώμα είχε υποχωρήσει, εγκατέλειψε βιαστικά τις θέσεις της ανοίγοντας το δρόμο στους Γερμανούς. "Από κακό υπολογισμό τους δόθηκε ζωτικής σημασίας έδαφος". "Στην Αθήνα η ανώτερη γερμανική διοίκηση συμπέρανε, εκείνη τη νύκτα της 20ής προς την 21η Μαΐου, ότι η μάχη είχε χαθεί. Ο στρατηγός Στουντέντ καταλάβαινε ότι αντιμετώπιζε όχι μόνο τον αφανισμό της μεραρχίας του αλλά της φήμης και της καριέρας του. Συγκάλεσε συμβούλιο για να καταστρώσουν νέο σχέδιο, νέοι αλεξιπτωτιστές θα πλαισίωναν νέα δύναμη υπό τον συνταγματάρχη Ράμκε και θα έπεφταν μέσα στις πίστες των αεροδρομίων και ο σμηναγός Κλέε θα προσγειωνόταν κάπου για να φέρει πολεμοφόδια που ήταν απαραίτητα". Όπως και έγινε.

Η Κρήτη ήταν μια μεγάλη καταστροφή για τη Γερμανία - αποδεκατίστηκε η μονάδα αλεξιπτωτιστών, οι επίλεκτοι του Χίτλερ. Ήταν όμως και μια μάχη που έχασε η Βρετανία, παρ' όλο που είχε έγκαιρη, πλήρη και αξιόπιστη πληροφόρηση για τα σχέδια, τους στόχους και τη δύναμη που διέθεταν οι Γερμανοί.

Πηγή: Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ

Διαβάστηκε 1107 φορές
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Η παλιά Πόλη Χανιά - Νεολιθική εποχή »