Η Αμπεριά είναι μια από τις πιο όμορφες παλιές γειτονιές της εκτός των τειχών πόλης. Εκτείνεται από τον Αγιο Παντελεήμονα μέχρι τη συνοικία Μπόλαρη και περιλαμβάνει και την περιοχή του παλιού νοσοκομείου. Τα πρώτα της κτίσματα ανήκουν στην όψιμη τουρκοκρατία και ήταν ιδιοκτησίες ευκατάστατων μουσουλμάνων. Το όνομα το πήρε από ένα είδος ακακίας, γνωστότερο σαν γαζία, που υπήρχε στην περιοχή. Ρομαντικό όνομα για μια ρομαντική γειτονιά.

amperKαρτ ποστάλ του 1900, από φωτογραφία του Περ. Διαμαντόπουλου (έχει δημοσιευτεί στο λεύκωμα «η Κρήτη στο γύρισμα του αιώνα» του Φιλολογικού Συλλόγου "Χρυσόστομος"), έχουμε μια πανοραμική άποψη της Αμπεριάς από τα δυτικά. Το πρώτο από αριστερά κτήριο, είναι το τουρκικό αρχοντικό με τις χαρακτηριστικές γωνίες. Το επόμενο είναι το κτήριο με τον κόκορα στη στέγη, που υπάρχει και σήμερα.

Ο παλιότερος πυρήνας της βρίσκεται κοντά στον Αγιο Παντελεήμονα, αλλά και στην περιοχή πίσω από την κλινική Τσεπέτη. Και στις δυο περιοχές, αν και έχουν γίνει πολλές κατεδαφίσεις, υπάρχουν ακόμη παλιά κτίσματα (19ος αιώνας). Ένα σημαντικό τουρκικό αρχοντικό με θαυμάσιες «καντουνάδες», ενισχυμένες γωνίες βενετσιάνικου τύπου, πανομοιότυπες με αυτές των κτηρίων του 16ου και 17ου αιώνα που σώζονται στην παλιά πόλη, βρισκόταν στην περιοχή βόρεια των Στουλιανών. Πριν μια δεκαετία κατεδαφίστηκε για να γίνει πολυκατοικία. Από το συγκρότημα σώζεται η κεντρική αυλόπορτα, στην οποία οδηγούσε βοτσαλοστρωμένο δρομάκι.

Άλλο τουρκικό κτίσμα, που δεν έχει κατεδαφιστεί γιατί ρυμοτομείται, βρίσκεται σε πάροδο της οδού Βάμου και έχει ένα χαρακτηριστικό τσίγκινο κόκορα στην κορυφή της στέγης.

Την περίοδο μετά την Ένωση με την Ελλάδα, ρυμοτομήθηκαν και οι αδειανές περιοχές της συνοικίας προς την περιοχή του Μπόλαρη και κτίστηκαν αρκετά ημιδιώροφα νεοκλασικά κτήρια, απ' αυτά που σήμερα γκρεμίζονται στη σειρά για να γίνουν πολυκατοικίες.

Δυτικά του μεγάρου Πολωγιώργη, υπήρχε μέχρι πριν περίπου δεκαπέντε χρόνια το μισοερειπωμένο κτίσμα της οικογένειας Τσέλλε. Κι αυτό όπως και οι διπλανοί του χώροι μέχρι το δυτικό τοίχο του αρχοντικού Πολωγιώργη, έγιναν πολυκατοικίες και άλλα απρόσωπα σύγχρονα κτήρια. Το κτίσμα αυτό στέγαζε την ιταλική οικογένεια Τσέλλε, ένα ζωγράφο αδερφό και αδερφές. Πάνω από την κυρία είσοδο υπήρχε μαρμάρινο οικόσημο, μέσα σε στρογγυλό φεγγίτη, που σωζόταν μισοκατεστραμμένο μέχρι το τέλος. Το κτίσμα αγοράστηκε από τον Πολωγιώργη και προσαρμόστηκε στην ιδιοκτησία του, για να στεγάσει αργότερα και υπηρεσίες του νοσοκομείου.

Να και μια περιγραφή των Νικηφοριανών και των κατοίκων του από το Γ. Δημοτάκη (Χανιά στο πέρασμα του χρόνου, Αθήναι 1969): «Σ’ αυτή τη γειτονιά έμεναν οι οικογένειες Καλλιγιάννη, του στρατηγού Καρυδάκη, αξιωματικών που και οι δυο πολέμησαν σαν εθελοντές στο λόχο των φοιτητών στο Μπιζάνι, των Κνιθάκηδων, του έξοχου μαθηματικού και διαλέχτου συμπολίτη Ανδρέα και του αδερφού του συνταγματάρχη Παντελή, που δεκαεξάχρονος πήγε εθελοντής κι αυτός και πολέμησε με το λόχο των φοιτητών, το 1912.

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά

Συνεχίζοντας την περιδιάβαση στην Αμπεριά, θα σταθούμε σ’ ένα ενδιαφέρον κτίσμα που βρισκόταν στην οδό Κροκίδα 46. Πρόκειται για το σπίτι του «αρχιτέκτονα» πρωτομάστορα Γ. Γεωργαράκη, ένα μικρό κομψοτέχνημα λιθοξοϊκής, που κατεδαφίστηκε άδοξα πριν 15 περίπου χρόνια. Ο Γεωργαράκης, ικανότατος αρχιτεχνίτης λιθοξόος, έκτισε αρκετές εκκλησίες κυρίως στην περιοχή του Αποκόρωνα, μετά τη διακήρυξη της ισότητας των εθνοτήτων (Χάττι Χουμαγιουν).

ampnos
Μία όψη του παλιού νοσοκομείου

Γνωστό έργο του είναι και η μνημειακή κρήνη, που έκτισε το Σεπτέμβριο του 1884 στην είσοδο του φρουρίου Ιτζεδίν στο Καλάμι, όπου αναφέρει το όνομα και την ιδιότητα του σε κτητορική ανάγλυφη επιγραφή. Το σπίτι του, ισόγειο με ημιυπόγειο, κτίσμα του τέλους του 19ου αιώνα, κοσμούνταν από δείγματα της εξαιρετικής του τέχνης. Η μορφή του δείχνει ότι επρόκειτο να κατασκευαστεί και όροφος, δεν πρόφτασε όμως να ολοκληρωθεί ούτε το τελείωμα της στέψης του ισογείου και η μνημειακή είσοδος στην πρόσοψη μεταβλήθηκε σε παράθυρο. Η είσοδος αυτή, που πλαισιωνόταν από δυο μαρμάρινες ιωνικές κολώνες και τελείωνε σε αψίδα, κοσμούνταν από ένα ανάγλυφο λέοντα αριστερά και ένα θυρεό, στον τύπο του οικοσήμου δεξιά. Τα δυο συμμετρικά παράθυρα όπως και οι γωνιές της πρόσοψης, ήταν φτιαγμένα από γωνιόλιθους, πολύ επιμελημένης κατασκευής που θυμίζουν μπαρόκ πρότυπα. Στο κλειδί στα ανώφλια των παράθυρων, είχε σκαλίσει από ένα μικρότερο θυρεό. Γείσο στη στέψη της πρόσοψης δεν είχε προλάβει να φτιάξει. Μνημειακή ήταν επίσης και η μισοτελειωμένη πόρτα που οδηγούσε στη βόρεια αυλή.

Το παλιό νοσοκομείο, βορειοδυτικά από το σπίτι του Γεωργαράκη, κτίστηκε τη δεκαετία του 1950, στη θέση του παλιότερου νεοκλασικού, που είχε κτιστεί το 1904-1905 από τον πρίγκιπα Γεώργιο.

Tο 1857 ο Βελή πασάς, δώρισε στην πόλη το κτήριο που είχε αγοράσει στην πλατεία του Σαντριβανιου, γνωστότερο σαν παλιό Δημαρχείο. Το νοσοκομείο αυτό, με υποτυπώδη εξοπλισμό, λειτουργούσε στους δυο από τους τέσσερις ορόφους του κτηρίου, ενώ στους άλλους δυο στεγαζόταν το Δημαρχείο. Το νοσοκομείο αυτό λεγόταν πολιτικό, μια και το στρατιωτικό στεγαζόταν στην περιοχή Τζετζάερ Κολου, εκεί που αργότερα στεγάστηκε η σχολή Χωροφυλακής. Το πολιτικό νοσοκομείο διοικούνταν από Αδελφάτο, ενώ από το 1896 την εποπτεία του πήρε ο δήμος Χανίων. Το ακατάλληλο του κτηρίου, επέβαλλε τη μεταφορά του και το 1900 ο Πρίγκιπας δώρισε 31.000 δρχ για την ανέγερση νέου. Ο Φωκίων Αντωνιάδης κληροδότησε 30.000 δρχ, επίσης, και το οικόπεδο βρέθηκε στην οδό Δραγούμη στην Αμπεριά και δωρήθηκε από τον ιδιοκτήτη του, που ονομαζόταν Μπάμιας. Δωρεές έγιναν ακόμη από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον τσάρο της Ρωσίας, το ναύαρχο Κουντουριώτη και άλλους. Το κτήριο παραδόθηκε από τον πρίγκιπα Γεώργιο στο δήμο Χανίων στις 12 Φεβρουαρίου 1905 και είχε δυναμικότητα 40 κλινών.

Στο Σαντριβάνι, το νοσοκομείο λειτουργούσε με χειρουργικό και παθολογικό τμήμα, όπως το παράρτημα αφροδισίων νοσημάτων και απασχολούσε τέσσερις γιατρούς και δεκατέσσερα άτομα νοσηλευτικό και βοηθητικό προσωπικό. Στη νέα θέση, το 1928 δημιουργείται μικροβιολογικό τμήμα και το 1932 μαιευτικό. Αδιανόητη η σύγκριση με το σήμερα, με τις εκατοντάδες κλίνες και τα τμήματα που με πολλά, έστω, προβλήματα λειτουργούν στο νέο νοσοκομείο.

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά

Το όνομα της συνοικίας οφείλεται σε μια γιγάντια αμπεριά (γαζία) που υπήρχε απέναντι από το σπίτι του Γεωργαράκη ή Ανδρουλάκη στο πάνω μέρος της οδού Κροκίδα. Στον ίδιο δρόμο, λίγο παρακάτω και στον κάθετο της (Δημ. Βερναδάκη), σώζονται δυο πυργόμορφα σπίτια της δεκαετίας του 1920, που είχε χτίσει ο Μπάμιας, ο δωρητής του οικοπέδου του νοσοκομείου. Στο πρώτο γίνονται σοβαρές εργασίες αποκατάστασης.

ampΗ οδός Ι. Σφακιανάκη με τα Δικαστήρια στο βάθος. Σε πρώτο πλάνο η οικία Λιγκούνη που έχει μόλις τελειώσει, με τις αρχικές νεοκλασικές διακοσμήσεις της από τραβηχτό σοβά και χωρίς βεράντα. Πίσω της διακρίνεται η οικία Φερλάτσο, το σημερινό Ιστορικό Αρχείο, ενώ απέναντι σε πρώτο πλάνο βοηθητικές εγκαταστάσεις του ιταλικού στρατώνα (εκεί που σήμερα βρίσκεται η πολυκατοικία των αξιωματικών) και η "χωράφα", λαχανόκηπος που έγινε οικόπεδο και η οικία Φούμη απέναντι από τα Δικαστήρια.

Το τουρκικό κτήριο, με τις όμορφες καντουνάδες, ανήκε στον τουρκοκρητικό Αχμέτ Ντολμαζαδέ και, όπως συνήθως, περιβαλλόταν από κτηματική έκταση, βοηθητικά κτήρια και ψηλή μάντρα γύρω γύρω, που το προστάτευε από τα αδιάκριτα βλέμματα. Εσωτερικά διέθετε χαμάμ, τα καζάνια του οποίου βρίσκονταν στο υπόγειο. Στην κορυφή της στέγης είχε μια ημισέληνο που χρησίμευε για ανεμοδείκτης όπως και ο τσίγκινος κόκορας στη σκεπή του γειτονικού σπιτιού που ανήκε στην οικογένεια Πρωτοπαπαδάκη. Ο ανεμοδείκτης του σπιτιού Πρωτοπαπαδάκη λειτουργεί ακόμα άψογα, ενώ των Χουλιόπουλων καταστράφηκε το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το υπόλοιπο κτήριο γκρεμίστηκε τα τέλη της δεκαετίας του'80.

Ο πατέρας του Ντολμαζαδέ, Αγά Ντολμάς, που έμενε πίσω από το σημερινό ιερό της εκκλησίας των Εισοδίων (Γριμάρτυρης) ήταν ο άνθρωπος που αντέδρασε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο στο κτίσιμο της εκκλησίας, εμποδίζοντας τους μαστόρους. Τελικά όμως συμβιβάστηκε.

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά