Η μοναξιά της παιδικής του ηλικίας δεν τον εγκατέλειψε και τότε που γύρισε στα Χανιά και έκανε τα πρώτα βήματά του στην πολιτική. Απέφευγε τις παρέες, τους φίλους της ηλικίας του. Έμενε αποτραβηγμένος με τα βιβλία του, τις σκέψεις που τον τυραννούσαν από παιδί. Ένοιωθε πως δεν είχε καιρό - πολλά, τολμηρά, επικίνδυνα τα σχέδια που’ χε στο μυαλό του. Κι ήθελαν δουλειά, σκληρή δουλειά, οδυνηρές θυσίες για να γίνουν πραγματικότητα. Ήταν και πολύ μόνος, ξέμακρα από το κοπάδι. Μα κάποτε ένοιωθε το κουράγιο να τα εγκαταλείπει. Τι του είχε συμβεί; Αιτία ήταν η Μαρία Κατελούζου, μία νέα κοπέλλα που είχαν να μιλούν για την ομορφιά και τη φρονιμάδα της στα Χανιά.

Στεγάστηκε αρχικά στο τότε Επισκοπείο, ένα κτήριο της βενετοκρατίας δίπλα στο ναό των Αγίων Αναργύρων, που χρησίµευε για κατοικία του τοπικού επισκόπου. Επί Kρητικής Πολιτείας αναβαθµίστηκε σε 7τάξιο και περιελάµβανε 2 κύκλους µαθηµάτων, τον κατώτερο 3τάξιο και τον ανώτερο 4τάξιο. Το γυµνάσιο στελεχώθηκε µε σπουδαίους καθηγητές, πνευµατικούς ανθρώπους της εποχής όπως οι Βασίλειος Ψυλλάκης και Εµµανουήλ Γενεράλης, ενώ διάσηµοι µαθητές του υπήξαν οι Ελευθέριος Βενιζέλος, Κυριάκος Μητσοτάκης, Κώστας Καρυωτάκης, Σοφοκλής Βενιζέλος, Αλέξης Μινωτής κ.α. Με την αποχώρηση των διεθνών στρατευµάτων το κτήριο του παλαιού γαλλικού στρατώνα παραχωρήθηκε για τη στέγασή του.

1gym1

Στην πρώτη εικόνα, φωτογραφία από το αρχείο του Α.Γ.Μ. βλέπουµε την ανατολική πλευρά του γαλλικού στρατώνα µε τα κτήρια των μαγειρείων κ.τ.λ. πριν ακόµα αυτό παραχωρηθεί στο Γυ µ νάσιο. Όταν ανοίχτηκε η οδός ∆ασκαλο-γιάννη, έρος των κτηρίων αυτών κατεδαφίστηκε και αργότερα στη θέση τους κτίστηκε η ανατολική πτέρυγα του 1ου Γυμνασίου. Μετά την κατεδάφιση της πόρτας Del Colombo στο Σαντριβάνι και µιας άλλης πύλης στην οδό Τσουδερών, µεταφέρθηκαν κάποια αρχιτεκτονικά µέλη τους και στήθηκε µια νέα πύλη, στην ανατολική πλευρά του περιβόλου. Η αυλή αυξήθηκε σηµαντικά µε την κατεδάφιση των τειχών και την κατάχωση της τάφρου, το κτήριο όµως σε γενικές γραµµές διατηρούσε την παλιά του µορφή.

1gym2

Στη δεύτερη εικόνα έχουµε µια όψη του χώρου από τα νότια από το «Πεδίον του Άρεος», πριν κατεδαφιστούν τα τείχη. ∆ιακρίνονται τα δυο βοηθητικά κτήρια στα ανατολικά του στρατώνα που µε το ύψος τους πρόβαλαν πάνω απ’ τα τείχη.

1gym3

Στην τρίτη εικόνα, φωτογραφία από το αρχείο της αείµνηστης Αλίκης Βατικιώτη, βλέπουµε την ανατολική µεριά του συγκροτήµατος του Γυµνασίου και την βενετσιάνικη πύλη (σε µεγένθυνση στην ένθετη φωτογραφία). Τα τείχη έχουν ήδη κατεδαφιστεί, η Αγορά έχει κτιστεί, η οδός ∆ασκαλογιάννη έχει διανοιχθεί και τα ερείπια µπροστά ανήκουν στο τµήµα του τείχους που αργότερα πάνω του κτίστηκε η σηµερινή κλινική Καπάκη. Η προσφορά των µαθητών στην πατρίδα και πιο συγκεκριµένα η στράτευσή τους στον «Ιερό Λόχο Κρητών Φοιτητών - ∆ραγατσάνιον» κατά τους απελευθερωτικούς πολέµους 1912-13 ήταν σηµαντικοί και πολλοί απ’ τους συµµετέχοντες φονεύθηκαν. Αργότερα τιµήθηκαν µε την ίδρυση λαµπρού µνηµείου µέσα στον περίβολο του σχολείου. Κατά τη δεύτερη περίοδο της πρωθυπουργίας του Ελ. Βενιζέλου, στα 1930, το σχολείο υπέστη ριζική αναµόρφωση και απέκτησε περίπου τη µορφή που γνωρίζουµε σήµερα. Το 1931 το «αναµορφωµένο» κτήριο εγκαινιάστηκε με πολλούς επαίνους γιατί θεωρήθηκε ότι έγινε το «ιδαιωδέστερον εκπαιδευτήριον, αν µη το µοναδικόν εις το είδος του καθ’ όλον το κράτος.» Στην πραγµατικότητα το κτήριο παραµορφώθηκε σηαντικά, στη θέση των παλιών οθωµανικών παραθύρων της νότιας πλευράς διανοίχθηκαν άλλα τεράστια, αυτά που βλέπουµε και σήµερα, ενώ από τη βόρεια πλευρά κόπηκαν τα παλιά ανώφλια και τα ανοίγµατα αυξήθηκαν καθ’ ύψος. Κατά τη διάρκεια της γερµανικής κατοχής, το κτήριο επιτάχθηκε από τους Γερµανούς και χρησιµοποιήθηκε για στρατώνας, ενώ τότε κατεδαφίστηκε και η βενετσίανικη πύλη για να περνούν µέσα στον περίβολο τα γερµανικά αυτοκίνητα. Τµήµα της αριστερής παραστάδας της πύλης σώζεται και σήµερα.

1gym4

Στην τέταρτη εικόνα, βλέπουµε µια σχολική γιορτή τη δεκαετία του ’30, µε τους µαθητές ντυµένους την κρητική φορεσιά. Το κτήριο έχει υποστεί την τελευταία του διαµόρφωση.

1gym5

Τέλος η πέµπτη εικόνα, φωτογραφία από τα αρχεία των «Παιδικών Εξοχών» (ευγενική παραχώρηση της κυρίας Μ. Ναξάκη-Καριώτη) βλέπουµε το µεταφορικό µέσο του γραφείου Συγγελάκη (καρότσα) να μεταφέρει µαθητές από τις παιδικές εξοχές στο χώρο µπροστά στη µάντρα του Γυµνασίου. (Τέλη της δεκαετίας του ’30). Εντύπωση προκαλούν τα µεγάλα δέντρα εντός του περιβόλου. Η µάντρα που φαίνεται στη φωτογραφία κατεδαφίστηκε γύρω στο 1970 µε τα έργα δια µ όρφωσης της πλατείας της Αγοράς και εταφέρθηκε σε απλούστερη µορφή νοτιότερα Πολύ περισσότερα στοιχεία για την ιστορία του γυµνασίου, µπορεί να βρει κάποιος από τις εργασίες και τις έρευνες που έκαναν οι µαθητές της περιβαλλοντικής οµάδας του 1ου Ενιαίου Λυκείου Χανίων, με την καθοδήγηση του καθηγητή τους κ. Γ. Καρκάνη. Τους αξίζει κάθε έπαινος.

πηγή: Χανιώτικα Νέα

Κατηγορία Αφιερώματα

Εκείνος ο πανηγυρικός εορτασµός συγκέντρωσε στα Χανιά την αφρόκρεµα της πολιτικής ζωής της Ελλάδας.

enosiΣτιγµιότυπο από την τελετή µεταφοράς της σηµ αίας στο Φιρκά, κατά τους εορτασούς για ταπενήντα χρόνια από την Ένωση µε την Ελλάδα (1.12.1963). Οι λυγερόκορµες Κρητικοπούλες και οι βρακοφόροι, κουβαλούν τη σηµαία µετά τη δοξολογία, για την επίσηµη έπαρση.

Τα κτίσµατα που φαίνονται στη φωτογραφία δεν υπάρχουν πια σήµερα, αφού, ενώ γλίτωσαν τους βοµβαρδισµούς των Γερµανών, δεν κατάφεραν να γλιτώσουν και την κατεδάφιση από το ∆ήµο, ένα µε δύο χρόνια πριν την κήρυξη της παλιάς πόλης σε διατηρητέο µνηµείο. Ήταν τα κτίρια της Χριστιανικής Κοινότητας, που βρίσκονταν στη δυτική πλευρά της πλατείας της Μητρόπολης (Τριµάρτυρης) και στην ανατολική της οδού Χάληδων και γκρεµίστηκαν για να µεγαλώσει (και να γίνει ένα µικρό ασουλούπωτο χάος) η πλατεία. ∆ίπλα τους (αριστερά) βρισκόταν ο θόλος και το ρολόι της Τριµάρτυρης, δώρα του Τσάρου που χάθηκαν στους βοµβαρδισµούς. ∆ίπλα στο σηµαιοφόρο διακρίνεται ο αρχηγός των Βρακοφόρων Κων. Βενιανάκης. Πρώτος από αριστερά διακρίνεται ο πρωτοχορευτής Μιχάλης Λεφάκης, ο µετέπειτα κινηµατογραφιστής. Τα γραφεία των αδελφών Τυπάλδου µας θυµίζουν την τραγωδία του «Ηρακλείου», που έπληξε τον τόπο µας το χειµώνα του 1966, αλλά και το επίσης τραγικό τέλος του τελευταίου των αδελφών, από την «εταιρεία δολοφόνων» της δεκαετίας του ’80.

Χανιώτικα Νέα - Mανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Αφιερώματα

Ο Θείος Ιούνιος επύρωνε… που (περίπου) λέει ο ποιητής. Η πτήση 534 της Ο.Α. αναχώρησε, περιέργως, στην ώρα της από το αεροδρόμιο και μετά μισή περίπου ώρα οι "τυχεροί" επιβάτες ακούγαμε ότι πλησιάζαμε για προσγείωση στο αεροδρόμιο των Χανίων. Ήδη διακρίναμε κάτω το Ακρωτήρι με τους "γυμνούς λόφους", όπως αναφώνησε η Τζο που καθόταν δίπλα μου.

aroma-kritis

Η Τζο, δασκάλα και ο Πίτερ καθηγητής Φυσικής, ήταν ένα ζευγάρι Αγγλων από το Leeds στη ΒΔ Αγγλία, που η τύχη έφερε να καθίσουν δίπλα μου σ' αυτή την πτήση. Όπως οι περισσότεροι ξένοι, είχαν την ευγένεια να με καλησπερίσουν με το που κάθισα στη θέση μου. Όταν τους ρώτησα πώς και δεν ταξιδεύουν "πακέτο", όπως η πλειονότητα των συμπατριωτών τους, μου απάντησαν ότι ήθελαν να γνωρίσουν την Κρήτη και πίστευαν ότι αυτό μπορείς να το πετύχεις μόνο αν ξεφύγεις από τα καθιερωμένα μονοπάτια του μαζικού και απρόσωπου οργανωμένου τουρισμού και αφεθείς στην περιήγηση με οδηγό το ένστικτο και τη διαίσθησή του. Αυτά ειπωμένα από στόματα Αγγλων είναι καινοφανή και μου δημιούργησαν ένα κλίμα συμπάθειας, που στη συνέχεια ενισχύθηκε όταν αντιλήφθηκα τον "Αλέξη Ζορμπά" χαρτόδετο και φθαρμένο στις αποσκευές τους. Με ρώτησαν αν είμαι Κρητικός και στην κατάφαση μού ζήτησαν τη γνώμη μου από πού να ξεκινήσουν την περιήγησή τους στο νησί. Η απάντηση ήρθε αυτόματα όταν η Τζο διέκρινε το βράχο του Ακρωτηρίου και κατονόμασε "γυμνούς" τους λόφους. Δεν είναι γυμνοί, τους είπα, είναι σπαρμένοι με τα πιο ευωδιαστά βοτάνια του κόσμου και αν σκύψετε χαμηλά θα βρείτε ένα αριθμό φυτών τόσο μεγάλο σε ποικιλία ειδών που σε λίγες γωνιές της Γης θα συναντήσετε. Για παράδειγμα, η Κρήτη έχει τρεις φορές περισσότερα είδη φυτών από το Ηνωμένο Βασίλειό σας. Αρχίστε από εδώ τη γνωριμία σας με την Κρήτη! Η κάθοδός μας από το αεροπλάνο ήρθε να επιβεβαιώσει τα λόγια μου. Μόλις ξεφύγαμε από την "μπόχα" των καυσαερίων και της αναθυμιάσεις τής πυρωμένης ασφάλτου της πίστας του αεροδρομίου, η πνοή του μυροβόλου "γαρμπή" έκανε τον Πίτερ να αναφωνήσει: "Τι άρωμα!…".

Ήταν το συνονθύλευμα από τα "αιθέρια έλαια" των βοτάνων του Ακρωτηρίου που η ζέστη ανέβαζε ως τα ουράνια, πλημμύριζε τον αέρα και έφτανε ως τα ταλαιπωρημένα πνευμόνια μας. Άρωμα Κρήτης… Η συμπάθειά μου για τους ξένους μας που ήθελαν να γνωρίσουν την πραγματική Κρήτη με ώθησε να τους προτείνω να είμαι ο ξεναγός τους την επομένη, Σάββατο, στις βοτανικές τους περιπλανήσεις στο Ακρωτήρι, πράγμα που δέχτηκαν με ενθουσιασμό. Έτσι, πρωί-πρωί, αφού για breakfast γευτήκαμε την παραδοσιακή χανιώτικη μπουγάτσα που οι ρίζες της φτάνουν στις αλησμόνητες πατρίδες της Μικράς Ασίας, ξεκινήσαμε για το Ακρωτήρι.

Pancratium maritimum, το κρινάκι" της θάλασσας

Στην αμμώδη παραλία υπήρχαν θλιβερά κατάλοιπα ένδοξου παρελθόντος, δυο-τρεις συστάδες, όσες επέτρεψε η "ανάπτυξη" της περιοχής να επιβιώσουν, από το πανέμορφο "κρινάκι" της θάλασσας, το Pancratium maritimum, όχι ανθισμένο βέβαια αυτή την εποχή αλλά με λιγοστά και ταλαιπωρημένα φύλλα, υποσχόμενα όμως τη φθινοπωρινή πανδαισία των λουλουδιών τους. Το μυρωδάτο άνθος αυτού του φυτού, τους είπα, που κινδυνεύει από τις μεσογειακές ακτές λόγω της τουριστικής ή άλλης "ανάπτυξης", ενέπνευσε με το κάλλος του τον αρχαίο καλλιτέχνη που το ζωγράφισε με περίσσεια τέχνη στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, όπως αποκάλυψε μετά 2.500 σχεδόν χρόνια η αρχαιολογική σκαπάνη. Δίπλα στα φυτά, πάνω στην άμμο, διακρίνουμε δυο-τρία μικρά "καρβουνάκια", είναι τα σπέρματα του φυτού, που λεπτά σαν κεφάλι καρφίτσας περιβάλλονται από κάτι σαν μαύρο "φελιζόλ", ένα είδος σωσίβιου που τους επιτρέπει να ταξιδεύουν πάνω στα κύματα διανύοντας χιλιάδες μίλια, φτάνοντας στις ακτές από τη μια άκρη της Μεσογείου στην άλλη για τον πολλαπλασιασμό και την εποίκηση. Το φυτό βέβαια πολλαπλασιάζεται και με τις "πατάτες" που παράγει, αλλά παρά την πολλαπλασιαστική του δυνατότητα πέφτει θύμα των όποιων ανθρώπινων δραστηριοτήτων στις ακτές, περιλαμβανομένου και του moto-cross στην άμμο.

Δίκταμο ή Έρωντας

Συνεχίζουμε απομακρυνόμενοι από τη θάλασσα και σε απόσταση όχι μεγαλύτερη από 100 μέτρα από την αιγιαλίτιδα ζώνη βλέπουμε σκαρφαλωμένο στους κατακόρυφους βράχους ένα μικρό φυτό με χνουδωτά άσπρα φυλλαράκια, είναι ο δίκταμος της Κρήτης (Origanum dictamnus), τους κάνω τις "συστάσεις". Φυτό αρχαίο όσο και η Κρήτη, που το εκτιμούσαν οι αρχαίοι από τον Ιπποκράτη με τον "ωκυτόκιον δίκταμνον", μέχρι τον Αριστοτέλη ("Επεί και εν Κρήτη φασί τα αίγας τας αγρίας, όταν τοξευθώσι ζητείν τον δίκταμνον δοκεί δε τούτον εκβλητικόν είναι των τοξευμάτων εν τω σώματι") και τον Θεόφραστο για τις πολύτιμες φαρμακευτικές του ιδιότητες και όταν "ίδιον της Κρήτης" κατά τον Θεόφραστο εξαγόταν (όπως και το Κώνειον) στην ηπειρωτική Ελλάδα για ποικίλες φαρμακευτικές χρήσεις. Ο Βιργίλιος στην "Αινειάδα" γράφει πως όταν ο Αινείας, γιος της Αφροδίτης, τραυματίστηκε στον Τρωικό Πόλεμο, η Αφροδίτη έτρεξε στην Κρήτη για να μαζέψει δίκταμο από τον Ψηλορείτη να του ανακουφίσει τους φριχτούς πόνους και φαίνεται ότι "χάριτι θεία" ο δίκταμος έκανε το θαύμα του κι ο Αινείας σώθηκε. Τους είπα ότι για τον δίκταμο ή έρωντα ή γνωστό με άλλα 8 ονόματα στην Κρήτη θα μπορούσαμε να μιλάμε όλη την ημέρα για την ιστορία, μυθολογία, παράδοση και σύγχρονη επιστημονική έρευνα και αφού με πολύ κόπο καταφέραμε να κόψουμε, με ένα μακρύ καλάμι και χάρη στις αναρριχητικές ικανότητες του Πίτερ, ένα μικρό φυλλαράκι για να μυρίσουν το μοναδικό του άρωμα, τους είπα ότι στο εργαστήριο απομονώσαμε ένα μεγάλο αριθμό ουσιών στο "αιθέριο έλαιό" του με κυρίαρχη την παρουσία της καρβακρόλης, ενός πανίσχυρου αντιμικροβιακού που δικαιολογεί εν μέρει τη φαρμακευτική χρήση του φυτού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ακόμα και ένας ερευνητής στην Αθήνα, πριν από 30 χρόνια, ανακάλυψε στα φύλλα του δίκταμου μια ουσία που την ονόμασε δικταμνίνη και που μπορεί να προκαλέσει συσπάσεις των μυών, δικαιώνοντας έτσι τις αρχαίες επίτοκες που τον χρησιμοποιούσαν για να επιταχύνουν τον τοκετό, αλλά και τις άγριες αίγες που τον έτρωγαν όταν είχαν χτυπηθεί από βέλος για να το αποβάλουν.

Μέντα

Κατεβαίνοντας ο Πίτερ από το βράχο, πήδησε στην όχθη του μικρού υφάλμυρου τέλματος, της "λίμνης του Καλαθά", κι αμέσως αναδύθηκε έντονη η μυρωδιά της μέντας που αναγνώρισε με έκπληξη η Τζο. Ο Πίτερ άθελά του πάτησε μια συστάδα από "φλισκούνι" (Menta pulegium) που πρόδωσε με το γλυκό της άρωμα την παρουσία της. Τους είπα ότι κατά τη μυθολογία η Μίνθη ήταν νύμφη, παλλακίδα του Πλούτωνα, από το οποίο μεταμορφώθηκε στο ομώνυμο φυτό για να αποφύγει τη ζηλοτυπία της Περσεφόνης.

Λυγαριά

Προχωρώντας λίγα μέτρα πιο πάνω συναντούμε τη Λυγαριά (Vitex agnuscastus) και τους προτείνω να μυρίσουν τα φύλλα και τα γαλάζια ανθάκια της. Στο σημείο αυτό σμίγει η μυρωδιά από την αλμύρα της θάλασσας με τα θυμιάματα που φέρνει το αεράκι από την ενδοχώρα κι έχουμε την έντονη αίσθηση πως βρισκόμαστε σ' ένα μοναδικό μυροβόλο νησί. Τους λέω ότι κατά τη μυθολογία, όταν ο Προμηθέας ελευθερώθηκε από τον Κένταυρο Χείρωνα έβαλε στο κεφάλι του ένα στεφάνι από κλαδιά λυγαριάς για να θυμάται τα δεσμά του που ήταν καμωμένα από αυτά κι ακόμα πως ο Όμηρος αναφέρει στην Ιλιάδα, ότι ο Αχιλλέας έδεσε τους γιους του Πριάμου με βέργες λυγαριάς στα δάση της Ίδης. Τους εξηγώ ότι από τη λυγαριά και τα καλάμια (Arundo donax) που φυτρώνουν εκεί δίπλα και που δεν θα τα συναντήσουμε αλλού στο Ακρωτήρι, παλαιότερα έφτιαχναν καλάθια και ίσως από αυτό να πήρε και το όνομα "Καλαθάς" η περιοχή.

Μυρτιά

Δίπλα στη λυγαριά βλέπουμε καταπράσινη τη μυρτιά (Myrtus communis) με "στίλβοντα" καταπράσινα φύλλα στολισμένα με τα κομψοτεχνήματα-άσπρα άνθη της, πηγή έμπνευσης για τον αρχαίο καλλιτέχνη, που κατασκεύασε το χρυσό στεφάνι μυρτιάς του τάφου της Βεργίνας. Η μυρτιά, τους λέω, ήταν αφιερωμένη στην Πάφιο Αφροδίτη που όταν βγήκε από τη θάλασσα κρύφτηκε πίσω από ένα τέτοιο θάμνο. Οι νύφες φορούσαν στεφάνια από μυρτιά. Τα φύλλα της είναι γεμάτα από αδένες με αιθέριο έλαιο που δίνει και τη μυρωδιά στο φυτό, οι αδένες αυτοί φαίνονται κόντρα στο φως σαν τρύπες. Κατά τη μυθολογία τις τρύπες αυτές είχε κάνει η Φαίδρα, η σύζυγος του Θησέα, που από τη στεναχώρια της για την περιφρόνηση του πρόγονού της Ιππόλυτου που είχε ερωτευθεί, τρύπησε τα φύλλα της μυρτιάς πριν κρεμαστεί στα κλαδιά της. Τη μυρτιά αναφέρει ο Θεόφραστος, ενώ ο Διοσκουρίδης χρησιμοποιούσε τους καρπούς της σε παθήσεις της κύστης και για δαγκώματα αραχνών και σκορπιών. Τους ώριμους καρπούς της χρησιμοποιούν οι χωρικοί της Σαρδηνίας για να παρασκευάσουν ένα νόστιμο και αρωματικό λικέρ. Κάποτε που βρέθηκα εκεί μου έμαθαν την τέχνη και από τότε δεν λείπει από το σπίτι μας, τους είπα, προσκαλώντας τους να το δοκιμάσουν όταν θα επιστρέφαμε στην πόλη.

Φασκομηλιά

Λίγα μέτρα πιο πάνω συναντούμε ανθισμένη τη φασκομηλιά (Salvia fruticosa), παρέα με την "άγρια φασκομηλιά" (Salvia pomifera) με τα γαλάζια προκλητικά λουλούδια της που θα μπορούσαν να τα κατατάξουν στα καλλωπιστικά φυτά. Τους λέω ότι το Salvia προέρχεται από το λατινικό ρήμα salvare = σώζω, γιατί στο Μεσαίωνα θεωρούσαν το φυτό πανάκεια για κάθε αρρώστια, ακόμα ότι από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα τη χρησιμοποιούσαν για τις φαρμακευτικές της ιδιότητες και ότι αναφέρεται από τον Ιπποκράτη, τον Θεόφραστο, τον Νίκανδρο, τον Διοσκουρίδη, τον Πλίνιο Γαληνό και άλλους σαν ευστόμαχο, διουρητικό και εμμηναγωγό. Επίσης την "άγρια φασκομηλιά", που είναι ενδημικό της Ελλάδας, τη χρησιμοποιούν οι Κρητικοί σαν "βραστάρι" κατά του σακχαροδιαβήτη. Αφήστε που στη γερμανική κατοχή, όπως μου είπε ο πατέρας μου, πολλοί Κρητικοί από έλλειψη καπνού κατέφευγαν σε υποκατάστασή του με ξερά φύλλα φασκομηλιάς, που έκαναν τσιγάρα με χαρτί εφημερίδας, όπως ο γέρο Κασόβιος, Μικρασιάτης πρόσφυγας, το επικείμενον της αφίξεως του οποίου στο καφενείο του παππού μου γινόταν αντιληπτό αρκετή ώρα πριν προσεγγίσει το οίκημα λόγω της αναδυόμενης οσμής φασκομηλιάς από το τσιγάρο του. Και σήμερα η προηγμένη χημική ανάλυση της φασκομηλιάς αποκάλυψε την παρουσία νικοτινικού οξέως στα φύλλα της, άριστο υποκατάστατο του καπνού! Τους είπα ότι στο αιθέριο έλαιο και των δύο ειδών, αλλά πολύ περισσότερο στην άγρια, υπάρχει μια ουσία ηπατοτοξική η "θουγιόνη", όμως στο εργαστήριο βρήκαμε φασκομηλιά από μια περιοχή στα Χανιά με πολύ χαμηλή περιεκτικότητα στην επικίνδυνη αυτή ουσία που κάνει "βραστάρι" ακίνδυνο.

Ρίγανη

Στην πλαγιά ενός λιόφυτου συναντούμε αγέρωχη και ολάνθιστη τη ρίγανη (Origanum vulgare ssp hirtum). Ο Πίτερ και η Τζο τη γνωρίζουν ήδη από την πατρίδα τους, αφού χρησιμοποιούν "Greek oregano" όταν θέλουν να δώσουν εξωτική γεύση και άρωμα στα φαγητά τους. Δεν ήξεραν όμως ότι την ονομασία "ορίγανον" την είχε δώσει ο παππούς Όμηρος και τη διαφύλαξαν από τότε οι νεότερες γενιές Ελλήνων, θέλοντας να τονίσει τη λαμπρή παρουσία του φυτού στα γυμνά βουνά της Ελλάδας, αφού το όνομα προέρχεται από το "όρος" και "γάνος = λαμπρότητα". Το φυτό ως ορίγανον αναφέρεται από τον Θεόφραστο, τον Διοσκουρίδη και τον Πλίνιο. Πολύτιμο μελισσοτροφικό και αρτυματικό φυτό, πλούσιο σε αιθέριο έλαιο με την "αντιβιοτική" καρβακόλη, που στην Κρήτη παρουσιάζει το μεγαλύτερο ποσοστό αιθέριου ελαίου που αναφέρει η διεθνής βιβλιογραφία και το προϊόν συλλογής των αυτοφυών φυτών αποτελεί αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους ορεινούς Κρητικούς με προορισμό την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Θρούμπι

Λίγα μέτρα πιο πάνω, προδομένο από το άρωμά του εμφανίζεται το "θρούμπι" (Satureja thymbra), η θύμβρη του Θεόφραστου και του Διοσκουρίδη με τα ρόδινα ανθάκια της, μοσχομυριστή, που μαζί με το παρακείμενο θυμάρι (Coridothymus capitatus), που δεν είχε όμως ανθίσει ακόμα, είναι τα κύρια φυτά για τη διατροφή των μελισσών που παράγουν το θυμαρίσιο μέλι, φάρμακο περισσότερο παρά τροφή χάρη στην αντισηπτική καρβακρόλη που περιέχει και που και αυτή τη βρίσκουμε σαν κύριο συστατικό στα αιθέρια έλαια των δύο φυτών. Αυτή η καρβακρόλη που υπάρχει σε όλα τα μέρη των φυτών και κυρίως στα φύλλα που πέφτουν από την καλοκαιρινή ξηρασία για να εμποδίσουν την εξάτμιση του πολύτιμου νερού σχηματίζοντας στρώμα κάτω από τα φυτά, έχει ένα σημαντικό ρόλο στη βιολογία των, αφού εμποδίζει το φύτρωμα των σπόρων που θα ξυπνούσε από το λήθαργο η όποια πρόσκαιρη καλοκαιρινή βροχή, αφήνοντας στη συνέχεια τα νεαρά σπορόφυτα στον ανελέητο καυτό καλοκαιρινό ήλιο και την παρατεταμένη ξηρασία. Δεν φυτρώνουν όμως οι σπόροι χάρη στην "προστάτιδα" καρβακρόλη μέχρι το φθινόπωρο και το χειμώνα, που οι πλούσιες βροχές θα απομακρύνουν τα ίχνη της από το έδαφος ελευθερώνοντας το φύτρωμα των σπόρων που τότε πια τα σπορόφυτά τους θα βρουν ευνοϊκές, από πλευράς υγρασίας, συνθήκες για επιβίωση.

Λαδανιά

Λίγο πιο πάνω τούς παρουσιάζω ολάνθιστη, λαμπερή με ρόδινα τσαλακωμένα πέταλα των λουλουδιών της τη "λαδανιά" (Cistus creticus), τον "αγκίσαρο" των Κρητικών που ευωδιάζει τον τόπο με τη μυρωδιά του ρετσινιού που παράγει και που δεν είναι άλλο από το μύρο της Αγίας Γραφής. Μα, αυτό είναι rock-rose, το έχουμε στον κήπου του σχολείου μου για καλλωπιστικό, αναφωνεί η Τζο! Εμείς εδώ προτιμούμε του Ιβίσκους για καλλωπιστικά (…), της απαντώ. Το ρετσίνι αυτό με το όνομα "λάδανον", τους λέω, αναφέρεται από τον Ηρόδοτο, ενώ ο Διοσκουρίδης δίνει μια λεπτομερή περιγραφή του τρόπου συλλογής του από τα γένια και τα πόδια των τράγων και των κατσικιών πάνω στα οποία κολλά, αλλά και με ένα εργαλείο με σχοινιά όπως γίνεται και σήμερα, ενώ του καταλογίζει ιδιότητες στηρικτικές των τριχών, θερμαντικές και στυπτικές. Σήμερα το ρετσίνι, που λέγεται από τους ντόπιους "αλάδανος" (τους τονίζω και εδώ το θαύμα της συνέχειας της ελληνικής γλώσσας μέσα από τους αιώνες, τους λογής κατακτητές και κατατρεγμούς), συλλέγεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και κατά "παγκόσμια αποκλειστικότητα" από τους κατοίκους του ορεινού χωριού Σίσσες Μυλοποτάμου Ρεθύμνης και εξάγεται στις αραβικές χώρες όπου χρησιμοποιείται σαν θυμίαμα. Η εργαστηριακή έρευνα έδωσε τελευταία πολλές πληροφορίες για τις ουσίες που περιέχει ο αλάδανος αλλά και τις ιδιότητές τους, δικαιώνοντας τους Μυλοποταμίτες που τον χρησιμοποιούν ακόμα και κατά του καρκίνου της μήτρας.

Στο μεταξύ, και ενώ έχουμε διανύσει μόλις 200 μέτρα από την ακτή, το σημείο εκκίνησής μας, απόσταση όμως πολύ μεγάλη για τα χλωριδικά δεδομένα της Κρήτης, ώστε να έχουμε κάνει ένα σωρό καινούργιους γνώριμους από το βασίλειο της Χλωρίδας, της θεάς της βλάστησης για τους αρχαίους Έλληνες, ο ήλιος έχει ανέβει και μαζί του και η θερμοκρασία που κάνει πιο έντονη την εξάτμιση των αιθέριων ελαίων και πιο μεθυστικό το αεράκι που μας χαϊδεύει στο πέρασμά του. Μεθυσμένος με τα χρώματα και τα αρώματα, εξηγώ στους ξένους μας μέσα στο αυτοκίνητο για την επιστροφή στα Χανιά, ότι τώρα γεύονται τα αρώματα του τέλους της άνοιξης και πως αν έλθουν άλλη εποχή θα γευτούν άλλα και διαφορετικά αρώματα, από αυτά που αναδίδει το ξερό χώμα στις πρώτες σταγόνες της βροχής μέχρι αυτά που αφήνουν ξερά φρύγανα κάτω από τον πυρωμένο αυγουστιάτικο ήλιο. Στην αρχή της άνοιξης θα μυρίσουν το άρμα των μοναδικών αγριολούλουδων της Κρήτης.

Φτάνοντας στα Χανιά καταστρώνουμε σχέδιο βοτανικών εξορμήσεων μια και, με πραγματική λύπη μου, αδυνατούσα να τους συνοδεύσω τις επόμενες ημέρες στις εξόδους τους. Τους συνέστησα προτού στραφούν πιο δυτικά προς τα Καστανοχώρια της Κισσάμου, να ανηφορίσουν στα Κεραμειά, να πάνε στους Κάμπους και να κάτσουν κάτω από τον πλάτανο στο Καφετυροοινοπαντοπωλείο του 90χρονου φίλου μου Χαρίδημου για να γευτούν τη μοναδική "στάκα" που μαγειρεύει η γυναίκα του και τον τερψιλαρύγγιο μαρουβά του (μαύρο παλιό κρασί από την ποικιλία αμπελιού "Μαύρο Ρωμέικο", που καλλιεργείται μόνο στο Ν. Χανίων).

Μαλοτήρα

Να συνεχίσουν προς την Τσακίστρα και τις Καρές Αποκορώνου, το χωριό του παππού μου, για να θαυμάσουν το πλούσιο αλπικό τοπίο και από εκεί πεζοί να πάνε στον Αγιο Παύλο και ν' ανεβούν πιο ψηλά στα 1.500 μέτρα για να θαυμάσουν τα τελευταία λιβάδια "μαλοτήρας" (Sideritis syriaca), που το όνομά της προέρχεται από τις ιταλικές λέξεις male = αρρώστια και tirare = σύρω, επειδή στην ενετοκρατούμενη Κρήτη τη θεωρούσαν πανάκεια σε κρυολογήματα και παθήσεις του αναπνευστικού, απειλούμενο ενδημικό φυτό της Δυτικής Κρήτης που χρησιμοποιείται αιώνες τώρα για την Παρασκευή του πρωινού ροφήματος (βραστάρι) των Κρητικών, μαζί με το άλλο ενδημικό, τη μυρωδάτη ματζουράνα (Origanum microphyllum) που θα βρουν να φυτρώνει δίπλα στη μαλοτήρα σε υψόμετρο πάνω από 900 μέτρα.

Χωρίσαμε και συμφωνήσαμε να μου τηλεφωνήσουν όταν θα επέστρεφαν στην πόλη για να αναχωρήσουν για την πατρίδα τους. Με προσμονή δέχθηκα το τηλεφώνημά τους την επόμενη Παρασκευή, συναντηθήκαμε και μου εξιστόρησαν τις πλούσιες εμπειρίες τους και το θαυμασμό τους για το νησί και τους ορεσίβιούς του, που πρόσφεραν απλόχερα τη φιλοξενία τους. Ήταν τόσα τα ενδιαφέροντα που συνάντησαν στις περιηγήσεις τους που δεν πρόφτασαν να απομακρυνθούν από το νομό Χανίων, μένοντας με την υπόσχεση μιας επόμενης επίσκεψης για την εξερεύνηση της υπόλοιπης Κρήτης. Οι φίλοι μου δεν έφυγαν με μπρούτζινο χρώμα και έντονη μυρωδιά καρύδας από τα γνωστά αντιηλιακά λάδια, όπως οι περισσότεροι ξένοι μας. Πρόλαβαν και γεύτηκαν σε όλο του το μεγαλείο το άρωμα που αναδίδει κάθε ταπεινό χορτάρι τού ευλογημένου αυτού τόπου και έφυγαν με τις ψυχές τους ποτισμένες μ' αυτό, με το Άρωμα της Κρήτης.

πηγή: ΚΡΗΤΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ

Κατηγορία Αφιερώματα

Οι Φορτέτζες των Χανίων γεννήθηκαν από τις ανάγκες μιας εποχής, συμβολίζοντας την καταπίεση και την κατοχή των Κρητικών. Αρχιτεκτονικά κοσμήματα της καθ' όλα σπουδαίας βενετικής αρχιτεκτονικής πολλά από αυτά, χρησιμοποιήθηκαν και από τους επόμενους κατακτητές της Κρήτης και μετατράπηκαν σε σύμβολα αντίστασης από τον επαναστατημένο λαό. 'Οσοι κατακτητές και αν πέρασαν, δεν μπόρεσαν να αφήσουν τα σημάδια που άφησε ο χρόνος και η μετέπειτα ανθρώπινη αδιαφορία, αφού χάνοντας τη λειτουργική τους χρησιμότητα, τα παλιά επιβλητικά τείχη εγκαταλείφθηκαν. Σήμερα, η ανάγκη διάσωσης της ιστορικής κληρονομιάς αλλά και ο τουρισμός έχουν στρέψει και πάλι το ενδιαφέρον όλων πάνω τους. Τα τελευταία χρόνια η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων έχει προχωρήσει σε σημαντικές παρεμβάσεις για την αναστήλωση και ανάδειξη αρκετών ενετικών οχυρώσεων στην περιφέρεια του Νομού Χανίων.

kasgramΤο Κάστρο της Γραμβούσας δέχεται καθημερινά το καλοκαίρι εκατοντάδες επισκέπτες, μετά τα έργα που πραγματοποιήθηκαν στο νησί.

 

ΧΘΕΣ...
Σε στρατηγική θέση στην άκρη του Οβρο Βίκο, που οι ντόπιοι μετέφραζαν ως Άκρα Μπούζα, από όπου προέκυψε και το όνομα Γραμβούσα, το νησί της 'Ημερης Γραμβούσας. Οι Ενετοί ξεκίνησαν την οικοδόμηση του κάστρου στα 1583, με μηχανικό τον Latino Orsini που είχε την ευθύνη της επίβλεψης της κατασκευής. Περιγράφοντας το κτίσιμο του ο Marchesi αναφέρει πως "για την οικοδόμηση του κάστρου το Μάρτιο του 1584 στο νησί δούλευαν 100 κτίστες, 100 λατόμοι, 400 κωπηλάτες από τις γαλέρες και 300 σε αγγαρεία". Το κάστρο κτίσθηκε στον απόκρημνο βράχο που δεσπόζει στο νησί και όπου προσφέρονταν φυσική οχύρωση και μεγάλοι γκρεμνοί δεν έγινε οχύρωση. Εντός του, πέρα από τις δεξαμενές και οχυρώσεις που φαίνονται και σήμερα υπήρχαν και δύο εκκλησίες, η μια έκτων οποίων, αυτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, διατηρείται και σήμερα. Οι Βενετοί παρέδωσαν το κάστρο στους Τούρκους το 1692. Το 1825 οι επαναστάτες το καταλαμβάνουν και το χρησιμοποιούν ως ορμητήριο για τον αγώνα τους. Τρία χρόνια μετά καταλαμβάνεται από τους Αγγλογάλλους που εγκαθιστούν φρουρά, ενώ το 1831 το φρούριο δόθηκε και πάλι στους Τούρκους.

ΣΗΜΕΡΑ...
Μετά από τις εργασίες των τελευταίων ετών, το κάστρο έχει καταστεί επισκέψιμο. Ειδικά του καλοκαιρινούς μήνες εκατοντάδες τουρίστες το επισκέπτονται με καραβάκια που φεύγουν από το Καστέλλι Κισάμου και τα Χανιά.

ΑΥΡΙΟ...
"Στη Γραμβούσα έχει ολοκληρωθεί το έργο στα πλαίσια του προγράμματος «Κάστρων Περίπλους» που δημιουργεί μια υποδομή για να είναι δυνατή η επίσκεψη στο χώρο. Δεν ήταν τόσο αναστηλωτικές οι εργασίες όσο για τη δημιουργία συνθηκών για την επισκεψιμότητα του χώρου (τουαλέτες, αναψυκτήριο, σπίτι φύλακα, ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις με φωτοβολταΐκά). Πέρυσι πιλοτικά λειτουργήσαμε το χώρο με απλή φύλαξη και μπήκε μια κάποια τάξη στα πράγματα και από φέτος θα προσπαθήσουμε πιο οργανωμένα με πρόσληψη φυλάκων από την περιοχή να λειτουργεί κανονικά ως αρχαιολογικός χώρος. Αυτό που έχουμε ζητήσει από το Υπουργείο είναι να υπάρχει σε ετήσια βάση μια μικρή πίστωση για να προχωράμε στη συντήρηση που είναι απαραίτητη και περιμένουμε απάντηση" αναφέρει ο κ. Ανδριανάκης.

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Αφιερώματα

Αν η παλιά πόλη αποτελεί την καρδιά των Χανίων, τότε η οδός Κονδυλάκη είναι μια από τις φλέβες της, μια από τις βασικές "αρτηρίες" της. Εμπορικός αλλά και παραδοσιακός, τουριστικός αλλά και “παλαιομοδίτικος" δρόμος συνδυάζει μια πλειάδα στοιχείων που του δίνουν ένα ξεχωριστό χρώμα. Σήμερα, οι μόνιμοι κάτοικοι είναι ελάχιστοι. Οι παλιές μονοκατοικίες έγιναν εμπορικά, καταστήματα με τουριστικά είδη, εστιατόρια, οι όροφοι ενοικιαζόμενα δωμάτια και μικρά ξενοδοχεία. Τα περισσότερα καλαίσθητα και περιποιημένα.

kond

Γιάννης Κονδυλάκης Ο δρόμος φέρει το όνομα του μεγάλου Κρητικού λογοτέχνη που γεννήθηκε στη Βιάννο το 1862 και πέθανε στο Ηράκλειο. Πολέμησε εθελοντικά στις διάφορες κρητικές επαναστάσεις και έπειτα γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Επιστρέφοντας στην Κρήτη διορίστηκε δάσκαλος στο Μόδι της Κυδωνιάς για περίπου πέντε χρόνια. Στην Αθήνα επέστρεψε το 1889, όπου έζησε τα υπόλοιπα χρόνια του, εργαζόμενος ως δημοσιογράφος και δημοσιεύοντας παράλληλα τα λογοτεχνικά του δημιουργήματα. Συνεργάστηκε με πολλές εφημερίδες της εποχής, ωστόσο άφησε εποχή με μυθιστορήματα του όπως “Ο Πατούχας" και το "Οταν ήμουν δάσκαλος", που τον τοποθέτησαν ανάμεσα στους κορυφαίους της νεοελληνικής πεζογραφιάς.

Εχουν περάσει πενήντα χρόνια από τότε που ο δρόμος έσφυζε από τη ζωή των μόνιμων κατοίκων. Τότε που ο δρόμος ήταν στρωμένος με πλάκες και έπειτα με άσφαλτο, πριν ξαναστρωθεί και πάλι με πλάκες και φτάσει σήμερα στον κυβόλιθο. Ήταν οι εποχές των καντάδων, αλλά και των περιπάτων των Χανιωτών από το κέντρο της πόλης προς το λιμάνι. “

Τώρα ο δρόμος έχει τουριστικοποιηθεί περισσότερο. Έχει κάποια στοιχεία του παρελθόντος αλλά και πολλά σύγχρονα” αναφέρει ο Γρηγόρης Μπολινάκης, γέννημα θρέμα της γειτονιάς, που μαζί με τον αδελφό του Νίκο διατηρούν το οινομαγειρείο “Η καλή καρδιά”, την πιο παλιά ταβέρνα της περιοχής, ένα συμπαθητικό, πολύ όμορφο κουτουκάκι στο κέντρο της Κονδυλάκη.

“Το ταβερνάκι το ξεκίνησε ο πατέρας μου το 1957. Ήταν τότε ένα από τα πρώτα εστιατόρια που άνοιξε στην παλιά πόλη. Εκείνα τα χρόνια και τη δεκαετία του '60 δεν υπήρχε τουρισμός στην περιοχή. Είχαμε θαμώνες μερικούς ντόπιους και στρατευσίμους. Τότε δεν υπήρχαν και καθόλου μαγαζιά στην Κονδυλάκη. Έμεναν κυρίως ντόπιοι, και εμείς ως παιδιά παίζαμε στις γειτονικές αλάνες. Πολλά σπίτια είχαν τα σημάδια των βομβαρδισμών των Γερμανών από το Β'παγκόσμιο πόλεμο” θυμάται ο κ. Μπολινάκης. Ο τουρισμός ξεκίνησε δυναμικά στη δεκαετία του '80 . Μέχρι τότε υπήρχαν βέβαια τουρίστες αλλά δεν είχαν τόσο μαζική παρουσία. “Τώρα έχουν γίνει δεκάδες καταστήματα όλων των ειδών. Ο δρόμος άλλαξε φυσιογνωμία” τονίζει ο Γρηγόρης. Στα αρνητικά του δρόμου σημειώνει το κυκλοφοριακό πρόβλημα. Με τα μηχανάκια έχουμε φοβερό πρόβλημα. Αυτός ο δρόμος είναι ανάγκη να χαρακτηριστεί πεζόδρομος και να περνάνε μόνο πεζοί. Παλιότερα δεν θα το έλεγα αυτό. Τώρα όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει και απαιτείται. Επίσης ζητάμε από το δήμο να τοποθετήσει μερικά καλαθάκια για τα σκουπίδια, γιατί στο δρόμο μας δεν υπάρχουν".

kond2

“ΖΩΝΤΑΝΟΣ ΟΛΟ ΤΟ ΧΡΟΝΟ”

Από το 1983 δραστηριοποιείται επαγγελματικά στην οδό Κονδυλάκη ο κ. Γιάννης Γουβεράκης, ιδιοκτήτης του καταστήματος “Το σπίτι του κομπολογιού”. “Ο δρόμος μας είναι ζωντανός όλο το χρόνο. Το 90% των καταστημάτων μένουν ανοικτά χειμώνα - καλοκαίρι. Εγώ ξεκίνησα με ένα κατάστημα με κεραμικά και είδη σουβενίρ. Μετά από μερικά χρόνια, το 1992, το μετέτρεψα σε κοσμηματοπωλείο με ασήμι και χρυσό και το 1995 έβαλα κομπολόι όπου και εξειδικεύτηκα και πιστεύω ότι έχω κερδίσει την εμπιστοσύνη του κόσμου για αυτό το προϊόν" τονίζει.

Οι νέες εποχές, ο μαζικότερος τουρισμός και οι διαφορετικές ανάγκες των επισκεπτών άλλαξαν τη φυσιογνωμία του δρόμου. Προκάλεσαν όμως και πολλά προβλήματα. "Μπορεί να έχει οριστεί ωράριο 7-11 το πρωί για την τροφοδοσία άλλα δεν εφαρμόζεται. Υπάρχουν 3-4 επαγγελματίες που για αυτούς δεν υπάρχει νόμος και κάνουν ό,τι θέλουν, μπαίνουν όποτε θέλουν, φεύγουν όποτε θέλουν. Γίνεται χαμός κάθε βράδυ και αυτό δυσφημεί το δρόμο και τα καταστήματα του" λέει ο κ. Γουβεράκης. Στην οδό Κονδυλάκη βρίσκεται και ένα από τα παλιότερα μπαρ των Χανίων. Το “ΕΙ Μοπάο” που ξεκίνησε το 1981. Αγαπημένο στέκι για ξένους και Έλληνες πήρε το όνομα του από ένα... λάθος. “Επρόκειτο να ονομαστεί «Εl Mundo» (ο κόσμος στα ισπανικά) αλλά ένα ορθογραφικό λάθος στην πινακίδα, άλλαξε το όνομα και δημιούργησε μια άλλη λέξη” μας εξηγεί, ο Σπύρος Ζαχαράκης, που εργάζεται την τελευταία 15ετία στο μπαρ. Μπορεί τα χρόνια να έχουν περάσει αλλά η κίνηση μέσα και έξω από το κατάστημα τις βραδινές ώρες παραμένει έντονη.

“Οι περισσότεροι επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται σε αυτόν το δρόμο επενδύσαμε στην ιστορία και στο μέλλον αλλά δυστυχώς η πολιτεία δεν βοηθάει” αναφέρει ο κ. Γιάννης Σταματάκης επαγγελματίας που δραστηριοποιείται στην οδό Κονδυλάκη. “Ο δρόμος είναι ωραίος. Έχει χρώμα και παράδοση αλλά υπάρχουν πολλά προβλήματα. Να σκεφθείτε ότι υπάρχει απαγόρευση κυκλοφορίας στο δρόμο σε όλη τη διάρκεια του χρόνου αλλά κανείς δεν την εφαρμόζει. Γιατί; Πρέπει να ρυθμιστεί η τροφοδοσία των καταστημάτων να γίνεται χωρίς αυτοκίνητα και μηχανάκια, να τοποθετηθούν στις εισόδους της παλιάς πόλη δημοτικοί αστυνομικοί" τονίζει ο κ. Σταματάκης, που δηλώνει νοσταλγός των καντάδων που ακούγονταν παλιά στα στενάκια της περιοχής, αλλά και των λουλουδιών στις αυλές των σπιτιών

Χανιώτικα Νέα - Γιώργος Κωνστας

Κατηγορία Αφιερώματα

Κατασκευάστηκε στη θέση της αρχαίας ελληνιστικής και ρωμαϊκής πόλης στα πρώτα χρόνια της ενετικής κατοχής και χρησιμοποιήθηκε για τις αποκρούσεις των επιθέσεων των Κρητών επαναστατών. Κατά τη διάρκεια των πολεμικών συγκρούσεων υπέστη μεγάλες ζημιές, όπως και από σεισμούς. Για την επισκευή του οι Βενετοί χρησιμοποίησαν υλικά από την αρχαία πόλη. Στα 1846 παραδόθηκε στους Τούρκους, οι οποίοι επίσης το χρησιμοποίησαν ως ορμητήριο εναντίον των επαναστατών. Στα 1823 οι επαναστάτες το κατέλαβαν υψώνοντας την ελληνική σημαία αλλά και πάλι οι Τούρκοι το ανακατέλαβαν.

kaskis

Πολιορκήθηκε και στις επαναστάσεις του 1866 και του 1897. Έκτοτε μεγάλο μέρος των εσωτερικών κατασκευών του κάστρου όπως φυλακές, στρατώνες, καταστράφηκαν και έγιναν σπίτια, ενώ μέρος του υλικού του κάστρου χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή σπιτιών.

ΣΗΜΕΡΑ...
Τα τελευταία χρόνια η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων πραγματοποίησε εργασίες ανακατασκευής στο ανατολικό τείχος του κάστρου που διασώζεται ως σήμερα.

ΑΥΡΙΟ...
" Στο φρούριο του Καστελλίου Κισάμου είχαμε ξεκινήσει κάποιες εργασίες στα πλαίσια της προγραμματικής σύμβασης που είχε υπογραφεί από το Υπουργείο Πολιτισμού, το Ταμείο Αρχαιολογικών Π6ρων και το Δήμο Κισάμου, που όμως έχουν σταματήσει και έχουν ατονήσει το τελευταίο χρονικό διάστημα. Έχουμε θέσει το θέμα στο Υπουργείο για τη συνέχιση του έργου και ελπίζουμε ότι θα υπάρχει μια συνέχεια χρηματοδότησης της προγραμματικής σύμβασης και των αντίστοιχων εργασιών" επισημαίνει ο προϊστάμενος της Εφορείας. "Σε πολλά σημεία προβλέπονται ανασκαφές, καθαρισμοί και καθαιρέσεις ώστε να φανούν ακόμα αρκετά τμήματα του φρουρίου που τώρα είναι καλυμμένα. Παράλληλα, κάνουμε μια μελέτη για την αποτύπωση του κάστρου και για τις δυνατότες ανάδειξης του, έτσι ώστε όταν βρεθούν κάποιες χρηματοδοτήσεις για απαλλοτριώσεις και διευθετήσεις, πιστεύουμε ότι μπορεί ένα πολύ μεγάλο μέρος του φρουρίου να αναδειχθεί, γιατί διασώζεται σε πολύ καλή κατάσταση, απλώς δεν φαίνεται" καταλήγει ο κ. Ανδριανάκης.

kaskis2Το ανατολικό τμήμα του κάστρου της Κισάμου, όπως διασώζεται σήμερα

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Αφιερώματα

Από τα κοιµητήρια των Χανίων της εποχής της Κρητικής Πολιτείας, θα ασχοληθούµε µε τρία ξεχασµένα και εξαφανισένα νεκροταφεία: το Αγγλικό και το Ρωσικό στη Σούδα, το Μουσουλµανικό (που είχε και κάµποσα παραρτήµατα) και το Εβραϊκό στη Νέα Χώρα. Ας τα πάρουµε όµως µε τη σειρά

nekr1Τραβηγµένη το 1897 από τον γάλλο αξιωατικό Laribe (αρχείο Γ. Π. Εκκεκάκη), διακρίνεται ο οικισµός της Σούδας, νότια από τη σηµερινή προβλήτα Αδρίας και το Ναύσταθµο. ∆εξιά διακρίνεται το σπίτι του σκοτσέζου µηχανικού Λίντσε, που έχτισε το Ναύσταθµο, και µπροστά δια-κρίνεται τµήµα του µουσουλµανικού νεκροταφείου στα κράσπεδα του λόφου, απ’ όπου πάρθηκε η φωτογραφία. Ο ίδιος ο Λίντσε τάφηκε αρχικά στον Αγγλικό τοµέα και αργότερα (µεταπολεµικά) µεταφέρθηκε στο συµµαχικό νεκροταφείο στο Βλητέ.

Το «αγγλικό» νεκροταφείο, δηµιουργηµένο κι αυτό τα τέλη του 19ου αιώνα (µετά το 1872) ήταν ο τόπος ταφής όχι µόνο των άγγλων πρόξενων και του προσωπικού των προξενείων, αλλά και στρατιωτικών, αφού ο χώρος αρχικά χρησιµοποιήθηκε σαν νεκροταφείο του ναυστάθµου και είχε χωριστεί σε δύο βασικούς τοµείς. Ο αρχικός τόπος ταφής των προτεσταντών ήταν το µοναστήρι της Χρυσοπηγής σύµφωνα µε πληροφορίες. Όταν δηµιουργήθηκε στο χαµηλό λόφο, όπου σήµερα βρίσκεται ο οικισµός του Ναυστάθµου, το νέο «πολυεθνικό» νεκροταφείο, οι πρόξενοι και οι στρατιωτικοί αγγλικανικού δόγµατος που πέθαιναν στα Χανιά θάβονταν εκεί, σε χωριστό τοµέα που είχε δηµιουργηθεί γι’ αυτούς. Οι Ρώσοι (ορθόδοξοι) είχαν δικό τους τοµέα, µε λαµπρό µνηµείο στο κέντρο, προς τιµήν των νεκρών στρατιωτικών που σκοτώθηκαν από την έκρηξη στο ρωσικό θωρηκτό το 1897. Όταν µεταπολεµικά δηµιουργήθηκε το συµµαχικό νεκροταφείο στη Σούδα, ορισµένοι τάφοι στρατιωτικών ή διπλωµατών µεταφέρθηκαν εκεί, ενώ οι Ρώσοι µεταφέρθηκαν στον Άγιο Λουκά, όπου δηµιουργήθηκε νέο κοινοτάφιο γι’ αυτούς. Το µνηµείο τους στη Σούδα παρέµεινε και µετά την καταστροφή του νεκροταφείου και χρησίµευε ως µνηµείο του Ναυστάθµου µέχρι να γίνει το χάλκινο άγαλµα του αφανούς ναύτη τη δεκαετία του 1970. Τότε γκρεµίστηκε και τα κοµµάτια του έµειναν αφύλακτα και διαρπάχτηκαν, εκτός από την αετωµατική κορυφή του µε τα εµβλήµατα των τσάρων που διασώθηκε (είχε µορφή οβελίσκου). Φαίνεται πως οι υπεύθυνοι του Ναυστάθµου φοβούνταν για κατασκοπεία τους Σοβιετικούς που έρχονταν εκεί κάθε χρόνο για να τιµήσουν τους πεσόντες. Γι’ αυτό έγινε και η µεταφορά στον Άγιο Λουκά. Ο χώρος του παλιούνεκροταφείου ισοπεδώθηκε (τέλη της δεκαετίας του ’50) και στη θέση του ιδρύθηκε ο οικισµός του Ναυστάθµου και φυτεύτηκε άφθονο πράσινο επίσης. Ευχαριστώ τον κ. Μιχ. Ποταµιτάκη, που µου έδωσε πολλές από τις παραπάνω πληροφορίες. Ελπίζω, όταν θα µιλήσουµε για τη Σούδα να πούµε περισσότερα, µαζί µε σχετικές φωτογραφίες και σχέδια. Κοντά στα σπίτια της Σούδας βρισκόταν και τουρκικό στρατιωτικό νεκροταφείο (µεζάρια). Όπως έγινε και µε τους δύο προηγούµενους τοµείς, παράσηµα, ξίφη κλπ. των θαµµένων αξιωµατικών, διαρπάχτηκαν όταν καταστράφηκαν οι τάφοι.

Πάντως οι χανιώτες Ευαγγελικοί και οι λοιποί ∆ιαµαρτυρόµενοι, θάβονταν πάντα στον Άγιο Λουκά και τα λοιπά νεκροταφεία της πόλης και των προαστίων, µαζί µε τους ορθόδοξους συµπολίτες τους.

Το µουσουλµανικό νεκροταφείο των Χανίων κρατούσε µεγάλη έκταση, γιατί ως γνωστό οι µουσουλµάνοι χρησιµοποιούν τους τάφους για ένα µόνο νεκρό. Κρατούσε από τη σηµερινή οδό Χατζηµιχάλη Γιάνναρη µέχρι το Βαρούσι και νότια σχεδόν µέχρι την οδό Μάρκου Μπότσαρη και την κλινική Γαβριλάκη. Το κέντρο του βρισκόταν στην πλατεία Νέων καταστηµάτων και στην περιοχή του σηµερινού ∆ηµαρχείου. Οι τάφοι του ήταν τυπικοί µουσουλµανικοί µε στήλες µαρµάρινες, στολισµένες µε φυτικές διακοσµήσεις συνήθως και µε ρητά του Κορανίου για τις γυναίκες και διπλή στήλη µε τουρµπάνι (ή σαρίκι) για τους επίσηµους άνδρες, ανάλογα τα αξιώµατά τους. Ήδη από τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα, σχεδιαζόταν η ρυµοτόµησή του, η οριστική απόφαση όµως πάρθηκε το 1911, όπου οριοθετήθηκε και η πλατεία Νέων Καταστηµάτων. Το 1914 δηµιουργήθηκε συνεταιρισµός καταστηµαταρχών µε 64 συνδροµητές για την πραγµατοποίηση του σχεδίου, όµως αυτό δεν µπόρεσε να υλοποιηθεί παρά µόνο µετά το 1923 µ ε την αποχώρηση των Μουσουλάνων. Το 1932, είχε ολοκληρωθεί η ανέγερση των καταστηµάτων και στη συνέχεια ο ∆ήµος Χανίων, πραγµατοποίησε έργα εξωραϊσµού της πλατείας µε δαπάνη 1.000.000 δρχ της εποχής. (Ακολούθησαν και αρκετές άλλες διαµορφώσεις µέχρι σήµερα). Για τους ελάχιστους µουσουλµάνους που απέµειναν στα Χανιά (Σαλής, Αµπλά κ.λπ.), βρέθηκε στα Παχιανά ένας µικρός χώρος, όπου δηµιουργήθηκε νεκροταφείο. Ο ∆ήµος το µετέτρεψε τελευταία σε µικρό πάρκο, σώζεται όµως ακόµα ένας τάφος µε τσιµεντένιο οβελίσκο.

Όλοι οι περιηγητές που πέρασαν από τα Χανιά, κάνουν αναφορές στο Μουσουλµανικό νεκροταφείο της πόλης. Ο Τουρνεφόρ (Pitton de Tournefort), αναφέρει (1701-1702) ότι οι τάφοι ήταν ανάβαθοι και σε µια εκδροµή του στο Βαρούσι αισθάνθηκε πολύ δυσάρεστες οσµές εξαιτίας αυτής της πρακτικής, βοηθούντος βέβαια και του ζεστού καιρού.

Ένα τµή µ α του νεκροταφείου συνέχιζε και ετά το Βαρούσι κι εκεί έθαβαν κυρίως τους λεπρούς. Στην ίδια περιοχή βρισκόταν και ο τάφος του Χατζή Μουσταφά, πιο γνωστός σαν «Εβιγιάς» στον τύπο του «κουµπέ» (τρούλου) που γκρεµίστηκε βανδαλικά πριν 2-3 χρόνια. Κάποιοι επίσηµοι µουσουλµάνοι, είχαν ταφεί και στον περίβολο του τζαµιού Κιουτσούκ Χασάν (Γιαλί Τζαµισί) στο λιµάνι και οι τάφοι τους σώζονταν µέχρι περίπου το 1960, όταν έγινε το λιµενικό περίπτερο. Εκεί υπήρχε και ένας φοίνικας (νότια του τζαµιού). Η κ. Ρ. Βαλυράκη και η αδελφή της είχαν την πρόνοια να µαζέψουν κάποιες ταφόπλακες µε επιγραφές κ.λπ., που σώζονται σήµερα στο ξενοδοχείο «∆ώµα» (δίπλα στη ρεσεψιόν). Μουσουλµανικά κοιµητήρια υπήρχαν και στα Περιβόλια (σώζονται δύο πλάκες εντοιχισµένες στην αυλόπορτα σπιτιού), στις Μουρνιές, τα Τσικαλαριά και αλλού.

Το νεκροταφείο της εβραϊκής κοινότητας των Χανίων βρισκόταν στη Νέα Χώρα. Το σχή µ α του ήταν σχεδόν παραλληλόγραμμο. Άρχιζε περίπου από τη σηµερινή οδό Πατριάρχου Αθανασίου, πίσω από την ΑΒΕΑ, προχωρούσε προς το σηµερινό κολυµβητήριο, το λιµανάκι και µετά ακολουθούσε την οδό Πετρώφ, λίγο µετά το παλιό κέντρο του «Τρύφωνα». Οι τάφοι αποτελούνταν από µικρούς σωρούς χώµατος, που πάνω τους υπήρχαν σχετικά µικρές πλάκες, συνήθως µε επιγραφές. Στην άκρη του νεκροταφείου υπήρχε ένα κτίσµα που χρησιµοποιούταν σαν κοιµητηριακή χάβρα (συναγωγή) και σώζεται (µε αλλαγές) και σήµερα. Υπήρχε επίσης ένα σπιτάκι που διέµενε ο άνθρωπος (ελληνοορθόδοξος) που ετοίµαζε τα βραστά νερά για τον καθαρισµό και την αποτρίχωση του νεκρού πριν την ταφή, σύµφωνα µε έθιµα των Σεφαρδιτών Εβραίων. Το σπιτάκι αυτό επίσης σώζεται. Όλος ο χώρος ήταν περιτριγυρισµένος µε µάντρα.

Ένας τάφος ξεχώριζε από τους άλλους, γιατί ήταν µαρµάρινος και καλοκτισµένος, ο τάφος της Σουλτάνας, µιας πλούσιας Εβραιοπούλας που πέθανε νέα.

Οι Γερµανοί είχαν κατασκευάσει ένα όρυγα, που οδηγούσε από το χώρο του νεκροταφείου στο Λιµανάκι, ακριβώς εκεί που βρίσκεται ο Σύλλογος ερασιτεχνών αλιέων. Μέρος τους σώζεται ακόµα.

Το 1944, αµέσως µετά την εξόντωση των Εβραίων της Κρήτης από τους Γερµανούς (βοηθούντος του Βρετανικού Ναυτικού) διάφοροι γείτονες επέδραµαν κατά του νεκροταφείου, καταστρέφοντας βανδαλικά τους τάφους (χρησιµοποίησαν βαριοπούλες) και οικιοποιούµενοι το χώρο, τον µοίρασαν σε οικόπεδα. Οι εποχές ήταν σκληρές και η ανθρωπιά δεν περίσσευε καθόλου…

Σήµερα, ο χώρος του νεκροταφείου έχει χωριστεί σε οικόπεδα και οικοδοµηθεί, εκτός του χώρου που παραχωρήθηκε για τη δηµιουργία του 6ου ∆ηµοτικού (σε συνεννόηση µε το Ισραηλιτικό Συµβούλιο). Κάποιες σκόρπιες πλάκες του πρώην νεκροταφείου υπάρχουν στα χέρια ιδιωτών.

Χανιώτικα Νέα - Mανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Αφιερώματα

Τ' αγρίμι αρνείται να μερώσει

Αγρίμια κι αγριμάκια μου, λάφια μου μερωμένα
Πέστε μου πούν' οι τόποι σας, και πούν τα χειμαδιά σας.
Βουνά μας είν' οι τόποι μας, Λέσκες τα χειμαδιά μας,
τα σπηλιαράκια των γκρεμνών η φύλαξή μας ούλη.
Ριζίτικο

aig

Ο πρωτοκρητικός πρόγονος μας θα ζήλευε τη λεβεντιά του. Θα έτρεχε πάνω στις μαδάρες συναγωνιζόμενος τον, χοροπηδώντας και γελώντας σ’ ένα άγριο διονυσιακό κυνήγι. Ύστερα καταϊδρωμένος θα ξαπόσταινε σ΄ ένα χαράκι χαιρετώντας το αδέρφι του, τ’ αγρίμι του βουνού που ποτέ δεν θα έπιανε, τον Κρητικό Αίγαγρο…

Μια σχέση που κρατάει χρόνια…

Κρι – κρι, αίγαγρος, αγρίμι ή και Capra aegagrus cretensis, όπως και να το πείτε θα μιλάτε πάντα για το μοναδικό Κρητικό ζώο. Ενδημικό της Κρήτης (εξ' ου και το… επώνυμο του cretensis), δηλαδή ένα ζώο που υπάρχει μοναχά στο νησί μας και κατοικεί κατά προτίμηση στα ορεινά, στις μαδάρες. Ή, τουλάχιστον, κατοικούσε μέχρι τη στιγμή που απειλήθηκε με εξόντωση. Οι παλιοί το ήξεραν μοναχά με την ονομασία αίγαγρος ή συνηθέστερα «αγρίμι», ενώ για το θηλυκό χρησιμοποιούταν η ονομασία "Σανάδα". Μάλιστα στο τόμο "Κρήτη και Μυκηναϊκός Πολιτισμός" ο καθηγητής του Πανεπιστημίου κ. ΣΠ. Μαρινάτος, υπογραμμίζει - μεταξύ άλλων χαρακτηριστικών της Κρητικής ζωής - ότι ο αίγαγρος υπήρξε ανέκαθεν το πλέον χαρακτηριστικό ζώο της Κρήτης από την αρχαιότητα. Το χρώμα του εναρμονίζεται απόλυτα με το άγριο περιβάλλον των βράχων παίρνοντας τόνους σκούρου καφέ, γκριζωπού και μαύρου σε ορισμένα σημεία.

Αν και είναι ζώο πολυγαμικό που ζει σε κοπάδια, την εποχή του ζευγαρώματος το αρσενικό μένει μόνο. Τέλη Απριλίου ή Μαΐου το θηλυκό γεννά δύο μικρά. Ο αίγαγρος θεωρείτε πρόγονος της κατσίκας, αλλά είναι πιο μεγαλόσωμος απ’ αυτήν φτάνοντας το 1,5 μέτρο μήκος και τα 80 κιλά βάρος.

Τα αγριοκάτσικα αυτά σχηματίζουν ομάδες δύο έως πέντε ατόμων, ενώ πολλά αρσενικά είναι μοναχικά τον περισσότερο καιρό. Υπάρχει ιεραρχία στην κοινωνική τους οργάνωση, με τα μεγαλύτερα σωματικώς αρσενικά να κυριαρχούν στα μικρότερα, ενώ όλα τα αρσενικά από ενός έτους και πάνω κυριαρχούν σε όλα τα θηλυκά, ανεξαρτήτως ηλικίας και μεγέθους. Το οξύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα το κρι-κρι είναι η ανάμειξη του πληθυσμού με κατσίκες, με αποτέλεσμα την αλλοίωση του είδους, ενώ παρατηρούνται και θάνατοι από παράσιτα.

Ιστορία ενός ονόματος και «ικανοποίηση της κοιλίας»

Το όνομα Κρι – Κρί λέγεται ότι το απέκτησε τη δεκαετία του πενήντα όταν ένας κρητικός θέλησε να κάνει δώρο ένα ζώο στον τότε πρόεδρο της Αμερικής Χάρι Τρούμαν. Η ιστορία λεει ότι ο πρόεδρος δέχτηκε το δώρο και μάλιστα κάλεσε τον ίδιο τον Κρητικό στην Αμερική για να του το παραδώσει. Διαβάστε τι αναφέρει σ’ ένα γράμμα του στο περιοδικό «Τουριστική Κρήτη» ένας ορειβάτης: «Είναι νωπή ακόμη η ιστορία του λεβέντη Κρητικού, που έπιασε προ ολίγων ετών ένα αγρίμι στις Σφακιανές Μαδάρες. Ημπορούσε να το κρατήσει ακόμη και να το πουλήσει και να κερδίσει αρκετά, επειδή τα αγρίμια ζουν μονάχα στις απάτητες κορφές των Λευκών Ορέων και είναι ελάχιστα. Ο Κρητικός όμως προτίμησε να κάμει μία πατριωτική χειρονομία: να το δωρίσει στον Πρόεδρο Τρούμαν.

Η χειρονομία έκαμεν εντύπωσιν στους Αμερικάνους και τον προσκάλεσαν να μεταφέρει ο ίδιος το αγρίμι στην Αμερική! Ο Κρητικός μαζί με το αγρίμι ξεκίνησε για το μακρινό ταξίδι. Πέρασε από τας Αθήνας, παρήλασε από τους Αθηναϊκούς δρόμους, έχοντας δίπλα του το "κρί - κρί" και του επεφύλαξαν εγκάρδια υποδοχή στην Ατλαντική Δημοκρατία. Εκεί ο υπερήφανος δωρητής εζήτησε και έλαβεν ώς μοναχικόν αντίδωρο ένα βαρύ δίκαννο. Όσο για το "κρί - κρί" εμπήκε ώς τρόφιμος σε κάποιο αμερικάνικο πάρκο. Ύστερα, πληροφορίες έφεραν ότι έπαψε να ζει. Ίσως από τη νοσταλγία της ελευθερίας και ανυπότακτης ζωής των Λευκών Ορέων... Αλλ' αν έμενεν εκεί, στα Λευκά Όρη, θα εζούσε άραγε ;»

Γιατί η απορία αυτή στο τέλος; Διότι από τότε είχε αρχίσει το μεγάλο κυνήγι, η γενοκτονία του Αίγαγρου. Αιτία; Να μπορέσουν κάποιοι να ικανοποιήσουν «τάς ανάγκας της κοιλίας των», όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο ίδιο γράμμα. Μα είναι δυνατόν θα μου πείτε; Κι όμως. Ο Αίγαγρος θεωρείται εκλεκτό έδεσμα, ειδικά σε μια εποχή που μπορούσες να εντυπωσιάσεις έναν επισκέπτη προσφέροντας του εκλεκτό και σπάνιο κυνήγι. Κι έτσι το κυνήγι έσβησε σιγά, σιγά τους πληθυσμούς.

Πηγή: περιοδικό Στιγμές

Κατηγορία Αφιερώματα

Το εργοστάσιο της ΑΒΕΑ στη Νέα Χώρα, ήταν η αρχαιότερη και για πολλά χρόνια η σημαντικότερη βιομηχανία του νομού Χανίων. Ιδρύθηκε το 1889, έξω από τα τείχη της πόλης και δίπλα στο Εβραϊκό νεκροταφείο, από ένα Γάλλο χημικό, τον Ιούλιο Δεις (jules Deiss), με σκοπό την επεξεργασία του πυρήνα της ελιάς για την παραγωγή ακατέργαστου πυρηνελαίου.

avea

Η μέθοδος παραγωγής του πυρηνελαίου αποτελούσε προϊόν ευρεσιτεχνίας του ιδρυτη, ο οποίος είχε δημιουργήσει ταυτόχρονα και άλλο εργοστάσιο στην Τυνησία. Το πυρηνέλαιο εξαγόταν στη Γαλλία, με σκοπό την παραγωγή σαπουνιού τύπου Μασσαλίας.

Στα Χανιά εκείνη την εποχή, λειτουργούσαν ήδη κάμποσες βιοτεχνίες παραγωγής ντόπιου σαπουνιού, το κίνητρο όμως για τη δημιουργία του εργοστασίου ήταν η πλούσια ελαιοπαραγωγή της Κρήτης, σε συνδυασμό με τη σχετική σταθερότητα που ακολούθησε τη Σύμβαση της Χαλέπας και την ίδρυση του καθεστώτος της Ημιαυτόνομης Κρητικής Πολιτείας το 1878. Την εποχή αυτή έρχονται στα Χανιά, δεκάδες υπήκοοι Ευρωπαϊκών κρατών, οι οποίοι δημιουργούν μια ευάριθμη παροικία κάτω από την προστασία των στόλων των «Προστάτιδων Δυνάμεων» και ασχολούνται κυρίως με το εμπόριο και τη βιομηχανία. Ο κοσμοπολίτικοςχαρακτήραςτης πόλης, θα χαθεί σιγά σιγά μετά την ένωση με την Ελλάδα, για να ξαναδημιουργηθεί, με άλλους όρους όμως, στις μέρες μας...

Το 1894, το εργοστάσιο αγοράζεται από την εταιρία Sahel Tunisien, ενώ για την εξυπηρέτηση του θα γίνει και το πρώτο ρήγμα στα τείχη, στην περιοχή της πύλης του San Slvatore το 1899. Αυτό προβλεπόταν από την άδεια οικοδόμησης που έδωσε το «Γενικόν Διοικητικόν Συμβούλιον Κρήτης» το 1889. Στην αρχική του φάση, το εργοστάσιο περιλάμβανε το ελαιουργείο, το εκχυλιστήριο, τις δεξαμενές, το ξηραντήριο, το θερμαστήριο και το σιδηρουργείο.

Το 1916, τρία χρόνια μετά την Ένωση με την Ελλάδα, το εργοστάσιο αγοράζεται από πέντε Χανιώτες επιχειρηματίες (Πέτρος Μαρκαντωνάκης, Γεώργιος Κασιμάτης, Κωνσταντίνος Μανουσάκης, Ιωάννης και Κυριάκος Ναξάκης), που δημιουργούν ομόρρυθμη εμπορική εταιρία μετην ονομασία, Ανώνυμος Βιομηχανική Εταιρία «Ανατολή» (ΑΒΕΑ).

Από το 1918, άρχισαν να κατασκευάζονται το σαπωνοποίθο, το συσκευαστήριο και το κτήριοτωνγραφείων, η «οικία».

Το 1935 γίνονται εκτεταμένες εργασίες ανακατασκευών και το εργοστάσιο λειτουργεί με μεγάλη επιτυχία μέχρι τον πόλεμο, οπότε υφίσταται σημαντικές καταστροφές από τους βομβαρδισμούς.

Μεταπολεμικά οι ζημιές αποκαταστάθηκαν και το 1951 το 50% των μετοχών αγοράζεται από την Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών Χανίων και Ρεθύμνου και το 45% από την Ελαιουργική και 10 συνεταιρισμούς της περιοχής Χανίων. Το 1955, το θερμαστήριο τροποποιείται για να δεχτεί νέο μηχανολογικό εξοπλισμό, ενώ δημιουργήθηκε και μονάδα παραγωγής ζωοτροφών από την ψίχα του πυρηνόξυλου. (Οι πληροφορίες προέρχονται από τη μελέτη των αρχιτεκτόνων Σ. Καμπουρόπουλου, Γ. Χριστοδουλάκου και Χ. Μπούρμπου, που δημοσιεύτηκαν στην «Ελλωτία» το 1999.)

Το σημαντικότερο τμήμα του εργοστασίου, μεταφέρθηκε σε νέες εγκαταστάσεις στο Βαντέ Κυδωνιάς, ενώ μέχρι το τέλος του αιώνα, είχαν μεταφερθεί και οι υπόλοιπες, όπου και σήμερα εξακολουθούν να λειτουργούν.

Στον προβληματισμό για αξιοποίηση του χώρου του παλιού εργοστασίου, ακούστηκαν σοβαρές προτάσεις για διατήρηση των σημαντικότερων εγκαταστάσεων, ως μνημείων βιομηχανικής κληρονομιάς, με χρήση πολιτιστική. Δυστυχώς αποκρούστηκαν με μεγάλη αντίδραση και τα κτήρια του εργοστασίου κατεδαφίστη καν όλα, εκτός από το λεβητοστάσιο και τις δύο μεγάλες καμινάδες και στη θέση τους κτίστη καν σχολεία. Είναι κρίμα που δεν μπόρεσε να γί νει κάποιος καλύτερος συνδυασμός αξιοποίη σης, με παράλληλη διατήρηση περισσότεροι στοιχείων της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς όπως ήταν το παλιό σαπωνοποιείο, που ήτα κατά τη γνώμη μου ο πιο ενδιαφέρων χώρος τοι εργοστασίου.

Χανιώτικα Νέα - Μανώλης Μανούσακας - Διαδρομες

Κατηγορία Αφιερώματα

Ταυτότητα του Δημοτικού Γηροκομείου:

Η αγορά του χώρου του Γηροκομείου ανάγεται στην εποχή του πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Από την διαχείρηση του επισιτισμού Κρήτης (1917-1920) είχαν περισέψει μερικά εκατομύρια και ύστερα από επιμονή του γενικού διοικητή Κρήτης Σωτηρίου Κροκιδά και του αναπληρωτή του Πολυχρόνη Πολυχρονίδη, εγκρίθηκε από την Κυβέρνηση Βενιζέλου να δαπανηθούν για κοινωφελή έργα στα Χανιά. Από αυτά τα χρήματα αγοράστηκε το κτίσμα του Γηροκομείου με τη γύρω έκταση.

dimotiko-girokomeio

Το οίκημα του Γηροκομείου με τη γύρω περιοχή και το συνεχόμενο αμπέλι, συνολικής έκτασης 12,5 στρεμμάτων στη συνοικία Φακωθιανά, στη Χαλέπα, αποτελούσαν ιδιοκτησία του Επισκόπου Κυδωνίας και Αποκορώνου Νικηφόρου Ζαχαριάδη (1887-1912), που είχε ορίσει κληρονόμους του τους ανιψιούς του. Ο Μοναστηριακός Οργανισμός Χανίων έδειξε ενδιαφέρον για την αγορά, με σκοπό να χρησιμοποιηθεί το κτίσμα ως θερινή κατοικία του εκάστοτε Επισκόπου Κυδωνίας και Αποκορώνου. Με παρέμβαση του Πολυχρόνη Δ. Πολυχρονίδη, το ακίνητο αγοράστηκε από τη Γενική Διοίκηση Κρήτης με τα περισσεύματα της διαχείρισης του επισιτισμού με σκοπό τη δημιουργία Φιλανθρωπικού Ιδρύματος. Η αγορά έγινε με το υπ'αριθμ. 4395/10-7-1919 συμβόλαιο που φυλάσσεται στο Υποθηκοφυλακείο Χανίων, αντί 40.000 χρυσών δραχμών και υπογράφεται από το Σωτήριο Κροκιδά και τους κληρονόμους του Επισκόπου Νικηφόρου Ζαχαριάδη. Η Γενική Διοίκηση Κρήτης παραχώρησε το ακίνητο στο Δήμο Χανίων και το Δημοτικό Συμβούλιο Χανίων με την υπ'αριθμ. 15/7-7-1919 απόφασή του αποδέχτηκε τη δωρεά. Το υπ'αριθμ. 8246/31-7-1919 δωρητήριο συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Χανίων Δημητρίου Φραντζεσκάκη, υπογράφει από πλευράς Δήμου Χανίων ο τότε Δήμαρχος Χανίων Εμμ. Μουντάκης. Το 1930, επί Δημαρχίας Ιωάννου Μουντάκη, αποφασίστηκε η ίδρυση και λειτουργία Δημοτικού Γηροκομείου στο κτίριο αυτό. Στα Πρακτικά συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων (268/10-8-1930) αναφέρεται χαρακτηριστικά:

"Σκοπόν του Ιδρύματος ορίζει την εν αυτώ συντήρησιν των εκ του Δήμου Χανίων γερόντων, των εστερημένων περιθάλψεως, θέλει δε τούτο εκπροσωπείται υπό του Δημάρχου Χανίων ως Πρόεδρος Πενταμελούς Αδερφάτου, του οποίου τα λοιπά μέλη θα εκλέγονται υπό του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων".

Πόροι του ιδρύματος ορίστηκαν η υποχρεωτική ετήσια συνδρομή του Δήμου Χανίων (100.000 - 300.000 δρχ.) και οι δωρεές και τα κληροδοτήματα από ιδιώτες. Με κυβερνητικό διάταγμα (ΦΕΚ 377/25-11-1930) εγκρίνεται και επικυρώνεται η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων και αρχίζουν οι εργασίες για τη διαμόρφωση του χώρου και επισκευή του κτιρίου με δαπάνες του Κράτους και του Δήμου καθώς και δωρεά της Έλενας Βενιζέλου. Τα εγκαίνια του Δημοτικού Γηροκομείου Χανίων πραγματοπιιήθηκαν στις 25 Αυγούστου 1931.

Το 1957 δημοπρατήθηκε η δεύτερη (ανατολική) πλευρά του Δημοτικού Γηροκομείου, η οποία ετέθη σε λειτουργία το 1961, ενώ το 1964 με πρωτοβουλία του Διοικητικού Συμβουλίου του Γηροκομείου εκπονήθηκε μελέτη για νέο κτίριο συνολικής δυναμικότητας 290 κλινών, με πρόβλεψη για χώρους αναψυχής, εργοθεραπείας, κινησιοθεραπείας κ.λ.π. Με πρωτοβουλία του Εφημέριου του ναού της Ευαγγελίστριας Αναστάσιου Σπινθουράκη ιδρύθηκε ο Όμιλος Εκσυγχρονισμού Γηροκομείου Χανίων με σκοπό την ευαισθητοποίηση Πολιτείας και Δημοτών στο θέμα του Γηροκομείου και την ανεύρεση πόρων για την ανέγερση του νέου κτιρίου. Στις 7 Ιουλίου 1976, επί Δημαρχίας Αντώνη Μαρή θεμελιώθηκε η τρίτη πτέρυγα του Γηροκομείου, της οποίας τα εγκαίνια έγιναν από τον τότε Δήμαρχο Γιάννη Κλωνιζάκη την 1η Δεκεμβρίου 1980. Η πτέρυγα αυτή κόστισε 10.000.000 δρχ. - το Κράτος διέθεσε 1.000.000, ο Δήμος Χανίων 5.000.000 και το υπόλοιπο ποσό συγκεντρώθηκε από δωρεές.

Σκοπός του Γηροκομείου:

Σήμερα το Γηροκομείο με τη βοήθεια του Δήμου, ανακαινισμένο, θέτει νέους στόχους και προοπτικές. Στα άμεσα μελλοντικά σχέδιά του είναι το τόσο σημαντικό πρόγραμμα "Βοήθεια στο σπίτι", ενώ ήδη προχωρεί το θέμα της δημιουργίας ξενώνων όπου θα φιλοξενούνται για μερικές μέρες άπορα ηλικιωμένα άτομα από τις εκτός πόλεως περιοχές, αλλά και συνεδριακού χώρου, γραφείων προσωπικού κ.α.

Στα πλαίσια της κοινωνικής πολιτικής του, ο Δήμος Χανίων δίνει μεγάλη σημασία τόσο στη λειτουργία του Δημοτικού Γηροκομείου, το οποίο ευελπιστεί ότι θα αναδειχθεί στο μέλλον ως ένα "πολυτελές ξενοδοχείο" για τα άτομα της τρίτης ηλικίας, όσο και στην ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των πολιτών όλων των ηλικιών σε θέματα πρόνοιας και προστασίας των ηλικιωμένων. Σαφώς όμως δεν αρκεί η προσπάθεια του Δήμου. Θα πρέπει να υπάρξει η σύνδεση της τοπικής κοινωνίας με το Γηροκομείο, η κοινωνική αποδοχή για το ρόλο και το έργο που επιτελεί και να γίνει κατανοητό ότι σε καμία περίπτωση δεν είναι μία "αποθήκη" των απόμαχων της ζωής, αλλά αποτελεί ζωντανό κύτταρο, προέκταση της οικογένειας, με δημιουργικές παρεμβάσεις στο τοπικό γίγνεσθαι, η συμμετοχή των ηλικιωμένων άλλωστε σε εκδηλώσεις και δραστηριότητες εντός και εκτός του Γηροκομείου το αποτελούν. Η τοπική κοινωνία, άτομα και φορείς θα πρέπει να αγκαλιάσουν το Γηροκομείο, να το ενισχύσουν, τόσο οικονομικά, αφού για την υλοποίηση των σχεδίων είναι απόλυτα αναγκαία και σημαντική κάθε προσφορά, όσο και ηθικά και να αποδείξουν έμπρακτα ότι, με την αναγνώριση και τιμή σε όσα η τρίτη ηλικία προσέφερε και συνεχίζει να προσφέρει, καθώς και με τη συνεργασία μεταξύ όλων των γενεών, μπορούμε να προσβλέπουμε σε ένα καλύτερο και πιο ανθρώπινο κόσμο.

Το Δημοτικό Γηροκομείο Χανίων έχει δημιουργήσει με την ανάπλαση της Ανατολικής Πτέρυγας 3 μεγάλους ξενώνες για την στέγαση και με την συνεργασία της ΚΕΔΚΕ απόρων ατόμων από όλο το νομό.

Επίσης λειτουργεί μπαρ-αναψυκτήριο για την εξυπηρέτηση των ηλικιωμένων, αίθουσα εργοθεραπείας, βιβλιοθήκη και έχει κατασκευαστεί και μία μεγάλη αίθουσα πολλαπλών εκδηλώσεων η οποία στεγάζει τις ψυχαψωγικές εκδηλώσεις του ιδρύματος και λειτουργεί επίσης και σαν συνεδριακός χώρος.

Το Δημοτικό Γηροκομείο συμπαρίσταται επίσης και συνεργάζεται με την "ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΝΟΣΟΥ ALTZHEIMER ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ" στηρίζοντάς την με τη διάθεση χώρου για ιατρείο και την γραμματειακή της κάλυψη.

πηγή: Δήμος Χανίων

Κατηγορία Αφιερώματα
Σελίδα 1 από 5