Για το σπίτι του Ελευθέριου Βενιζέλου στη Χαλέπα έχουν γραφτεί αρκετά. Θα είναι όμως μεγάλη παράλειψη, αν δε σταθούμε για λίγο κι εμείς στο σημαντικότερο οικοδόμημα της Χαλέπας, έστω επαλαμβάνοντας σε μεγάλο βαθμό αυτά που ήδη έχουν γραφτεί. Για το σπίτι αυτό, που ήταν η στέγη του μεγαλυτέρου πολιτικού άνδρα της νεότερης ιστορίας μας, έχει γράψει βιβλίο η κ. Ζωή Μητσοτάκη με τίτλο «Το σπίτι του Ελευθέριου Βενιζέλου στη Χαλέπα Χανίων, έκδοση του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» το 2001, που σχεδόν εξαντλεί το θέμα.

envenhom1Καρτ ποστάλ των αρχών του 20ού αιώνα, το σπίτι στην πρώτη του μορφή. Αρκετά χαμηλότερο από τη μετασκευή του, διατηρούσε τη μάντρα με τα ξύλινα κάγκελα και την αυλόπορτα που συναντιέται και σε άλλα σπίτια της Χαλέπας.

Από αυτό θα αντλήσουμε κι εμείς τις περισσότερες πληροφορίες μας. Το οικόπεδο του σπιτιού (περίπου 2.200 τετραγωνικά μέτρα), αγοράστηκε από τον πατέρα του Ελευθέριου, Κυριάκο, το 1876. Μικρό διώροφο κτίσμα προϋπήρχε στη νοτιοανατολική πλευρά του οικοπέδου, που διατηρήθηκε και μετά το κτίσιμο της νέας κατοικίας που άρχισε το 1877 και τελείωσε στο 1880. Ο Ελευθέριος, που γεννήθηκε στις Μουρνιές, πέμπτο παιδί από τα έξι συνολικά της οικογένειας, ήταν την εποχή αυτή μαθητής στην Αθήνα. Ο πατέρας του, έμπορος ειδών κιγκαλερίας (γυαλικά κ.λπ.), φρόντισε να γεμίσει τους κήπους του σπιτιού με διάφορα δέντρα και ένα μικρό αμπέλι φυτεύτηκε στα ανατολικά. Το οικοδόμημα, χαρακτηριστικό διώροφο αρχοντικό της Χαλέπας στον τύπο της βίλας, όπως και άλλα γειτονικά του που προϋπήρχαν (οικοδομήματα Λ. Λυγκούνη), είχε βοηθητικούς χώρους στο ισόγειο και τα υπνοδωμάτια, όπως και τη μεγάλη αίθουσα υποδοχής στον όροφο. Εκτός από την εσωτερική ξύλινη σκάλα, οι όροφοι επικοινωνούσαν με άλλη μία εξωτερική με δύο σκέλη, που οδηγούσε κατευθείαν στην αίθουσα υποδοχής. Αυτή φωτιζόταν από τέσσερα μεγάλα ημικυκλικά παράθυρα και στη μέση το άνοιγμα της εισόδου. Ο Κυριάκος δεν πρόλαβε να χαρεί το σπίτι του, πέθανε το 1883. Σ' αυτό, κατοίκησε ο Ελευθέριος, κυρίως μετά το 1887 που επέστρεψε από την Αθήνα διπλωματούχος δικηγόρος. Το 1889 εκλέχτηκε για πρώτη φορά βουλευτής, ενώ το Δεκέμβριο του 1891 παντρεύτηκε τη Μαρία Κατελούζου, τη γυναίκα που αγάπησε περισσότερο και εγκαταστάθηκε στον όροφο, ενώ στο ισόγειο έμειναν η μητέρα και τ’ αδέλφια του. Εκεί γεννήθηκαν και τα παιδιά του, Κυριάκος (1892) και Σοφοκλής (1894). Η Μαρία πέθανε από επιλόχειο πυρετό μετά τη γέννηση του Σοφοκλή και ο θάνατος αυτός σημάδεψε για πάντα το Λευτέρη, που για να δείχνει το πένθος του, άφησε το χαρακτηριστικό μουσάκι, που συνόδευσε έκτοτε τη φυσιογνωμία του, μέχρι το θάνατο του. Για τη μετέπειτα πορεία του Ελ. Βενιζέλου και την εξέλιξη του σε πρωταγωνιστή της τοπικής πρώτα και της πανελλήνιας και της βαλκανικής αργότερα ιστορίας, δεν είναι τούτης της σελίδας. Απλά, ας αναφέρουμε ότι μετά την απόλυση του από τον πρίγκιπα (1901) φυλακίστηκε για λίγο και αργότερα κήρυξε την επανάσταση του Θερίσου κατοικώντας στο ομώνυμο χωριό.

Στη Χαλέπα επέστρεψε το 1906 για να ξαναφύγει τον ίδιο χρόνο, μετακομίζοντας για πρακτικούς λόγους στον Τοπανά (Θεοφάνους και Μόσχων).

envenhom2Tο γραφείο του, όπου ο ίδιος συνήθιζε να κάθεται.

Το 1910 καλείται από το Στρατιωτικό Σύνδεσμο στην Αθήνα για να αναλάβει την πρωθυπουργία, και τα Χανιά τον προπέμπουν πάνδημα. Στο σπίτι της Χαλέπας εγκαταστάθηκαν διάφοροι ένοικοι (ρώσοι αξιωματικοί, Λουμπάνσκι, Πλουμιδάκης, γραφείο Κυριάκου Μητσοτάκη) μέχρι το 1927 που ο Βενιζέλος γύρισε από το Παρίσι. Εγκατεστημένος στο σπίτι του ανιψιού του, Κυριάκου Μητσοτάκη, («Γαλαρία»), αρχικά και στο μικρό σπιτάκι του κήπου αργότερα (μετά την επισκευή του) επέβλεψε ο ίδιος τις εργασίες ριζικής ανακαίνισης του σπιτιού, που πραγματοποιήθηκαν σε σχέδια του μηχανικού Σταυρίδη και με εργολάβο τον κουμπάρο του Κωνσταντίνο Λυγιδάκη. Τότε καταργήθηκε το εξωτερικό μεσημβρινό κλιμακοστάσιο και στη θέση του τοποθετήθηκε ανοικτός εξώστης για τον όροφο, προστατεύοντας την είσοδο του ισογείου. Οι χώροι υποδοχής μεταφέρθηκαν στο ισόγειο και στον όροφο έμειναν τα υπνοδωμάτια. Η στέγη υψώθηκε και έγινε πιο οξυκόρυφη δημιουργώντας χώρο για σοφίτα και δίνοντας στο κτίριο πολύ μεγαλοπρεπέστερη όψη. Προστέθηκε μεγάλος βορεινός εξώστης και η ξύλινη περίφραξη αντικαταστάθηκε με σφυρήλατη σιδερένια, που κατασκεύασε ο Σπ. Γυπάκης. Στις καγκελόπορτες τοποθετήθηκαν τα αρχικά Κ.Β. (Κυριάκος Βενιζέλος). Καταβλήθηκε ιδιαίτερη φροντίδα για τον κήπο, που στολίστηκε με φυτά 25.000 δραχμών και τοποθετήθηκε κηπουρός. Επίσης ανανεώθηκε το αμπέλι. Ακόμα και όταν ο Βενιζέλος βρισκόταν στο εξωτερικό, ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τον κήπο του. Το σπίτι επιπλώθηκε κατάλληλα και το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς (1927) ο Βενιζέλος υποδέχθηκε σ' αυτό τη σύζυγο του 'Ελενα. Τότε τοποθετήθηκε ο ανδριάντας του σε κήπο απέναντι από το σπίτι. Το 1930 το ζεύγος μετακόμισε στην Αθήνα, όπου ο Βενιζέλος είχε εκλεγεί πρωθυπουργός από το 1928, αφού στο μεταξύ είχαν χτίσει νέο σπίτι στην οδό Βασιλίσσης Σοφίας. Τον Οκτώβρη του 1933 επιστρέφει στα Χανιά, όπου μένει μέχρι το ξέσπασμα του κινήματος του 1935. Το 1934 έγινε η εγκατάσταση κεντρικής θέρμανσης στο κτίριο από τον Ι. Ρεμούντο σε μελέτη του Γ. Τσούλη. Το 1936 το σπίτι της Χαλέπας υποδέχθηκε τη σωρό του Εθνάρχη και ιδιοκτήτη του πριν θαφτεί στο Ακρωτήρι.

Στη μάχη της Κρήτης (1941) το σπίτι βομβαρδίστηκε και έπεσε ένα τμήμα της δυτικής πλευράς, που γρήγορα όμως αναστήλωσαν οι Γερμανοί για να το χρησιμοποιήσουν σαν κατοικία του εκάστοτε γερμανού διοικητή του Φρουρίου Κρήτης. Σ' αυτό πραγματοποιήθηκε και η παράδοση της «Οχυρός θέσης Κρήτης» από τον τελευταίο γερμανό διοικητή Μπέντακ σε εκπροσώπους των συμμάχων και αντιστασιακούς. Κατά την περίοδο της κατοχής το σπίτι υπέστη πολλές φθορές, ζωγραφίστηκαν φιγούρες στους τοίχους και πετάχτηκε η βιβλιοθήκη του Βενιζέλου (πάνω από 10.000 τόμοι που είχαν κουβαληθεί από την Αθήνα) μαζί με άλλα κειμήλια στην αυλή. Τη διέσωσαν με μεγάλες προσπάθειες ο Νικ.Τωμαδάκης και άλλοι επιφανείς Χανιώτες και σήμερα αποτελεί μέρος της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Χανίων.

Μετά την απελευθέρωση, η τελευταία επέμβαση στο σπίτι έγινε το 1957- 1968 από τον εργολάβο μηχανικό Γ. Μελάκη, που αφορούσε κυρίως τη βελτίωση των εσωτερικών χώρων και εγκαταστάσεων του σπιτιού. Το ιστορικό αυτό σπίτι ανήκει σήμερα στο Νικήτα Βενιζέλο, εγγονό του Εθνάρχη. Ύστερα από ευγενική παραχώρηση του ιδιοκτήτη του, το σπίτι στέγασε για λίγα χρόνια το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Βενιζέλος» που ιδρύθηκε το Μάρτιο του 2000 στα Χανιά. Σήμερα αποτελεί μουσειακό χώρο μετά τη μεταφορά του ιδρύματος στο κτίριο Βλουμ. Χάρη στη δυναμική προσπάθεια του Ιδρύματος, το σπίτι πρόκειται σύντομα να αναστηλωθεί και να αποκατασταθεί, αφού -εκτός των άλλων- παρουσιάζει σοβαρά στατικά προβλήματα σήμερα. Το αμπέλι αποκαταστάθηκε πρόσφατα από τον ίδιο φορέα.

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά