Πολλές φορές όταν τύχει και συζητάτε με έναν Κρητικό,διαπιστώνετε να μιλάει με την Κρητική διάλεκτο. Κατά συνέπεια μπορεί να μην καταλαβαίνετε μερικές λέξεις. Γι' αυτό το λόγο σας παρουσιάζουμε, σε τρία μέρη, μία μεγάλη γκάμα Κρητικών λέξεων.

Κρητική Λέξη

Ερμηνεία

(μια) βολά

(μια) φορά

αβάτζα

περίσσα

αγάλι

σιγανά , απαλά

αγκιλώνω

τζιμπώ , ερεθίζω

αγναντίζω

καταλαβαίνω

αελιά

αγελάδα

αζάπης

ο δυστυχισμένος

αζίγωξα

έδιωξα

άθησε

άνθησε

αθιβολές

αναφορές στο παρελθόν

άθος

στάχτη

αθώ

ανθώ

αίγα

κατσίκα

ακέρος

ολόκληρος

ακριβή (π.χ. ακριβή μου βίτσα)

μονάκριβη , πολύτιμη

αλάργο

μακριά

αλάτσι

αλάτι

αμανέτι

το χρυσό δαχτυλίδι που πάει ο γαμπρός στη νύφη για σημάδι

αμάχη

φιλονικία

άμε

πήγαινε

άμε

πήγαινε

αμέρωτος

άγριος

αμμάθια

μάτια

αμοναχό

μοναχό

αμπλά

αδερφή

αμπώθω

σπρώχνω

αναβολέματα

ανηφοριές

αναγυρεύγω

αναζητώ

ανάλεμα

ανάθεμα

ανάλουστες

αυτές που δεν έχουν λουστεί

αναμαζώνει

περιμαζεύει

ανάμοιρα

χωρίς μοίρα

αναντρανίζω

σηκώνω τα μάτια μου να δώ κάπου

αναστορούμαι (ανεστορούμαι)

θυμάμαι

άνε

αν

ανεβόλεμα

ανήφορος

ανελωμή

αναστάτωση

ανεμίζω

διαισθάνομαι

ανεντρανίζω τα μάθια

υψώνω το βλέμμα κάπου

ανέφαλο

σύννεφο

ανημένω

περιμένω

αντάμα

συγχρόνως

αντέτι

συνήθεια

αντέτι

συνήθεια

αντιρούμαι

φοβάμαι να κάνω κάτι

αντροσύνη

αντρεία

ανύχια

νύχια

αξανάκολα

ανάποδα

αξώσει

αξιώσει

αόρι

βουνό

απ' όντα ψές

από χτές

απάκι

καπνιστό χοιρινό κρέας

απαντήχουν

συναντούν

απαντίχνω

συναντώ

απαντοχή

στήριγμα

απανωπρούκια

πρόσθετη προίκα

απατή σου

εσύ

απατός

εαυτός

απηλογιά

απάντηση , απολογία

απής

αφότου

απήτις

αφότου

απίδι

αχλάδι

απόγειρα

έφυγα , απομακρύνθηκα

αποδεινιάζομαι

δέχομαι κάτι με στεναχώρια

απομονή

υπομονή

αποξαρχής

από την αρχή

αποξεχάστηκα

ξεχάστηκα

αποξημέρωμα

ξημέρωμα

αποτάξεις

κατορθώσεις να αποκτήσεις

απού' χει

όποιος έχει

άραγες

άραγε

άραχνο

αραχνιασμένο

αργαστήρι

ο αργαλειός

αργόχειρο

εργόχειρο

άρκαλος

ασβός

αρμηνειά

ερμηνεία, εξήγηση

αρμήνεια

ερμηνεία

αρνεύγω

ησυχάζω κάποιον , ημερώνω

αροδαμός

τρυφερός βλαστός

αρχινίζω

αρχίζω

ασκαλντί

παρ' ολίγο

ασκέρι

πολύς στρατός

ασκιανός

ίσκιος

ασκιανός

σκιά

άστρι

άστρο , αστέρι

αστρόλογο (παιδί)

άτακτο , ανυπάκουο , ζωηρό παιδί

ατζί

η γάμπα του ποδιού

ατζιά

γάμπες

ατζιμπραγά

δίδυμα

ατζούμπαλος

απρόσεκτος

άφης

άφησε

αφτούμενος

αναμμένος

άφτω

ανάβω

άφτω

ανάβω κάτι

αχείλι

το χείλη

άχερο

άχυρο

αχινοπόδι

ο αγκαθωτός θάμνος

αχνιά

η σιωπή

άψενε

άναψε

άψω

ανάψω

βάγια

παραμάνα, ή οικιακή βοηθός του παλιού καιρού

βαγιοκλαδίζω

περιποιούμαι πολύ κάποιον

βαρδιάνος

φρουρός

βαρεμένη

έγκυος

βαρεσά

βαριεμάρα

βαρεσάρης

ο τεμπέλης

βαρισματέ

πληγή

βαρίχνω

χτυπώ

βαρίχνω

χτυπάω κάπου στο σώμα μου

βάρσαμος

δυόσμος

βαρώ

χτυπήσω

βάστα

κράτα

βγαίνει του

του αξίζει

βγαίνω

ανεβαίνω

βεγγέρα

βραδινή συντροφιά

βεντέμα

η σοδειά

βερέμι

βαριά αρρώστια

βίζιτα

επίσκεψη

βιόλα

λουλούδι

βίος

βιός, περιουσία

βίτσα

ευλύγιστη βέργα (ξύλο)

βιτσάτος

λεπτός, ευλύγιστος

βολά

η φορά

βούγια

βόδια

βουλή

απόφαση

βούρβουλα

λασπόνερα

βούργια

ειδικό σακίδιο πλάτης

βουρκωμένος

μισοδακρυσμένος

βουτσέ

η κοπριά βοδιού, χοίρου, γαιδάρου

βρίνω

βρίσκω

γαργιερός

λερωμένος

γειαίνω

γίνομαι υγιείς

γερά - γερά

γρήγορα

γέρα , τα

τα γερατειά

γερμένος

αυτός που έχει γείρει σε κάποια κατεύθυνση

γεύγομαι

δοκιμάζω , τρώγω

γητεύγω

ξορκίζω

για ονομής σου

για σένα

γιά(ει)ντα, γιάντα, γιάηντα

γιατί

γιαγέρνω

ξαναγυρίζω

γιαμιάς

αμέσως

γιδάρης

βοσκός

γινομένος

αυτός που έχει γίνει

γίνου

γίνε

γιρούσι

η ξαφνική έφοδος

γκαρδιακός

εγκάρδιος

γλάκι

τρέξιμο

γλακώ

τρέχω

γλήγορα

γρήγορα

γλωσσού

αυτή που λέει πολλά , που βγάζει γλώσσα

γνώρα (π.χ. άμε να δώσεις γνώρα)

αναγνωρίζω , γνωρίζω (πήγαινε να γνωρίσεις )

γομάρι

φορτίο

γομάρι

φορτίο

γοργό

σχεδόν

γούζομαι

διαμαρτύρομαι

γρά, γρέ

γριά

γραίνω

υγραίνω

γροικώ

ακούω

γρωνίζω

γνωρίζω

γυρότραφος

φράχτης του κήπου

δά (π.χ. δα σου πώ)

θά (θα σου πώ)

δαχτυλιδωμένος

αρραβωνιασμένος

δε διανιρίζω

δεν βλέπω καθόλου

δεν νταγιαντίζω μπλιό μου

δεν αντέχω άλλο

δέτης

γκρεμός

δέτης

ο απότομος γκρεμός

δηγούμαι

διηγούμαι

διαγουμίζω

λεηλατώ

διάζομαι

κάνω κάποια δουλειά συνήθως του αργαλειού

διακονιά

ελεημοσύνη

διακονιάρης

ζητιάνος

διακονούμαι

ζητιανεύω

διαλέω

διαλέγω

διαρμίζομαι

τακτοποιώ

διασκελίζω

προσπερνώ

διαφεντεύγω

εξουσιάζω

διγαβρές

θέμα, αναφορά

δίδω

δίνω

δίδω βουλή

δίνω συμβουλή

διμουριά

διπροσωπία

δισταύρι

σταυροδρόμι

διφορίζω

ανθώ και καρπίζω δυό φορές το χρόνο

δόδια

δόντια

δοξαρέ

σαϊτιά

δρομάλι

δρομάκι

δώμα

στέγη

δωσίματα

τα δώρα

εγέμοσε

γέμισε

εδά

τώρα

είντα

τί

εκειά

εκεί

έκειδά

εκεί ακριβώς

εμιλιά

ομιλία

εμπαλωτάρανε

πυροβόλησαν

εμπίτισε, επόκαμε

τέλειωσε , εξαντλήθηκε

εμπόρου

μπορούσε

ενούς

ενός

έντο νά

νάτο

εξά

εξουσία

εξώμεινα

διανυκτέρευσα

επά

εδώ

επαντήξασι

συναντήθηκαν

εργώ

κρυώνω

ερέχτηκα

επιθύμησα, λιγουρεύτηκα

εσμιγά

το σμήξιμο

ετσά

έτσι

έχνος

το ζώο

εχταγή

φροντίδα

εψύγης

πάγωσες

Κατηγορία Αφιερώματα
To B' μέρος του αφιερώματός μας για τις κρητικές λέξεις.

Κρητική Λέξη

Ερμηνεία

ζάβαλε

καημένε

ζαβώνω

ζαλίζω

ζαλέ

πατημασιά, ίχνος

ζάλο

βήμα

ζαμάνι

χρονικό διάστημα

ζάρα

νυχτοπούλι που θεωρείτε η λαλιά του νεκρικό προμήνυμα

ζευλωμένη

λυγισμένη

ζουρίδα

ζώο της Κρήτης

ζυγώνω

διώχνω

ζυγώνω

κυνηγώ

ήκλαιγα

έκλαιγα

ήλεγα

έλεγα

ήλειπα

έλειπα

ηλικιά

ηλικία

ήλουζα

έλουζα

ήμουνε

ήμουν

ήντα

τι

ήντα θές

τι θέλεις

ήντα θές;

τι θέλεις;

ήντα κάνεις;

τί κάνεις;

ήντα κατές;

τι ξέρεις;

ήντα λοής

με ποιό τρόπο

ήπρεπε

έπρεπε

ήσβυσες

έσβησες

ήστρωσα

έστρωσα

θα πάω να θέσω

θα πάω να κοιμηθώ

θαλαμώνω

κρύβω

θαρρεύγομαι

εμπιστεύομαι , βασίζομαι

θάφτω

θάβω

θεοτικά

αληθινά, σωστά

Θέρμη

ο πυρετός

θες

θέλεις

θέσω

κοιμηθώ

θέτω

πλαγιάζω, ξαπλώνω

θέτω

πλαγιάζω

θιαμπόλι

φλογέρα

θιαρμίζω

ματιάζω

θρομύλα

η μεγάλη πέτρα

θρουλιά

ψίχουλα

θρόφιμα

τρόφιμα

θώργιε

κοίταζε

θωρώ

βλέπω

ίδια τσά

έτσι , ακριβώς έτσι

ινάτι

πείσμα

ίσαμε

εως

ισούλι

συνήθειο , έθιμο

ισπάτι

επιβεβαίωση

καδένα

αλυσίδα

καθαργά

κάθε βράδυ

κάθε είς

καθένας

κακομοίτσης, κακομοίτσα

κακόμοιρος/κακομοίρα

κακοσύνη

μάλωμα

καλίκι

παπούτσι

καλλιά

καλύτερα

καματερός

δουλευτής

καμπαέτι

σφάλμα

καμπανίζω

ζυγίζω

καμπούλι

παραδοχή

κανακεμένο

χαϊδεμένο

κανάκια

χάδια

κανίσκι

κάνιστρο με δώρα

καούκι

όστρακο

καπελώνα

χελώνα

καραγκιουλές

μαύρο τριαντάφυλλο

κάργας

ο ζόρικος

καρκάνα

η κεφαλή

καρνάδα

κατακόκκινη

καρπούζα

το καρπούζι

καρφίχτης

καθρεύτης

κασιάζω

λερώνω

κάστιγο

η τιμωρία

κάτα

η γάτα

καταπότης

αυλάκι

κατεχάρης

γνώστης

κατέχω

ξέρω

κατέω

γνωρίζω, ξέρω

κάτης

ο γάτος

κάτολας

οχετός

κατσιφάρα

ομίχλη

καύκος

εραστής

κάχρι

θλίψη

καψάλι

καμμένη γή

κεντώ

ανάβω

κερδέσω

κερδίσω

κιάρι

όφελος

κισιμέτι

πεπρωμένο

κίτικα

σπάνια

κλάημα

κλάμα

κομμάθια

κομμάτια

κονάκι

σπίτι

κονεύγω

φιλοξενώ

κοντό

άραγε

κοπέλι

μικρό παιδί

κούβος

γαλοπούλα

κουζουλός

τρελλός

κουλούκι

μικρό σκυλί

κουράδι

κοπάδι

κουρταλάκια

χειροκρότημα

κριάς

κρέας

κρούβγω

πνίγω

λαβή

πληγή

λάβρα

ζέστη

λαήνι

είδος πήλινου δοχείου

λαλά

γιαγιά

λάλιε

προχώρα

λάλος

παππούς

λαλώ

οδηγώ

λαμπάντε

καθαρό

λάψη

λάμψη

λείπω

απέχω

λεράκια

κουδούνια αρνιών

λιανό

λεπτό

λιγιαίνω

λιγοστεύω

λογισμός

σκέψη

λογούμαι

θεωρούμαι

λοτζέτα

μπαλκόνι

λούμα

βάλτος

Λούνα

Σελήνη

λούρα

δερμάτινη ζώνη

λώπης

νομίζω ότι

μαγάρι

μακάρι

μαγεργιά

μαγειρεμένο φαγητό

μαδάρα

η ανώτερη ζώνη των ψηλών βουνών

μαθώς

βέβαια

μαλαματικά

χρυσαφικά

μαμούνι

μικρό έντομο

μανίζω

θυμώνω

μαντάτο

είδηση

μαντιναδολόγος

ποιητής μαντινάδων

μαργώνει

παγώνει

μαργώνω

παγώνω

μενούζα

κοκορέτσι

μερώνει

ημερώνω

μηνώ

ειδοποιώ

μια ολιά

λίγο

μικιό

μικρό

μίσεψε

έφυγε

Μισίρι

Αίγυπτος

μιτσαίνει

μικραίνει

μνιαουνίζω

νιαουρίζω

μόδο

τρόπος

μοιράσι

μερίδιο

μοντάρω

επιτεθεί

μοντέρνω

επιτίθεμαι

'μπα νά

μήπως

μπαταξής

κακοπληρωτής

μπεγίρι

αρσενικό άλογο

μπεμπεμπλιά

στραγάλια

μπέμπω

στέλνω

μπερέτα

σκούφος

μπέτης

στήθος

μπεχίκι

αιώρα , κούνια για μωρά

μπιστεμένος

έμπιστος

μπίτι

εντελός

μπιτίζω

τελειώνω

μπλάβος

μπλέ

μπλιό

πλέον

μπουμπούρους

σφήκες μεγάλες

μπροστάρης

μπροσταρόκρυγιος

μπώθω

σπρώχνω

μυρισμένη

ευωδιαστή

μυρμηγκιώ

μουδιάζω

νά 'χε

μακάρι να (να' χε έρθεις εσύ καλλιά)

νάμη

φήμη

νιά

νέα(κοπέλα)

νιός

νέος (άντρας)

ντακέρνω

αρχίζω

ντελικανής

έφηβος

ντελόγο

αμέσως

ντζίνζτιρας

τζίτζικας

ντουκιάνι

καφενείο

ντουμάνι

μαύρος καπνός

ντρέτα μιλώ

να μιλάω καθαρά, σωστά, υπεύθηνα

ντρέτο

ίσιο

ξά ντου

είναι στη κρίση του να κάνει ότι θέλει

ξαγορεύτηκε

εξομολογήθηκε

ξαναμισέψει

ξαναφύγει

ξανοίγω

κοιτάζω

ξαργώτου

επίτηδες

ξεδιαλύνω

ξεκαθαρίζω

ξενιά

ξενητιά

ξέτελος

ολοκληρωτικό τέλος

ξετρέχω

ενδιαφέρομαι για κάτι

ξεφανερώνω

αποκαλύπτω

ξεφαντώνω

γλεντίζω

ξεχερίζω

καταφέρνω

ξόπλια

στολίδια

ξωμένω

διανυκτερεύω

Κατηγορία Αφιερώματα
To Γ' και τελευταίο μέρος του αφιερώματός μας για τις κρητικές λέξεις. Καλή σας μελέτη!

Κρητική Λέξη

Ερμηνεία

ογλήγορα

γρήγορα

ογρασά

υγρασία

ογρός

υγρός

οζό

ζώο

ολιά

(μιά ολιά) λίγο

ολπίδα

ελπίδα

ομάδι

μαζί

ομολογώ

μαρτυρώ

όντε

όταν

όργητα

θυμός

όρδινα

εφόδια

όρθα

όρνιθα

ορίζει

διευθύνει

ούλος

όλος

όφκαιρο

άδειο

οφτό

ψητό

οψάργας

χτές

οψές

χτές

'πά

εδώ

παγουδιάνω

ανακουφίζω

πάθη

βάσανα

παιδωμή

ταλαιπωρία

παίνια

παινέματα

παντίντει, παντίδει

βολεύει

παντονιάρω

εγκαταλείπω

παντώ

εμποδίζω

πανωπρούκια

επιπλέον προίκα

παραγωνιάς

στη γωνία ανάμεσα

παραστέκομαι

συμπαραστέκομαι

πεισματικό

το πείσμα

περγελώ

περιγελώ

περίσσα

πάρα πολύ

πεσκέσι

δώρο

πηαίνω

πηγαίνω

πήδος

σάλτο

πιδεξιοσύνη

επιδεξιότητα

πιλώθω

σπρώχνω προς τα κάτω με μεγάλη δύναμη

πίργια

το χωνί

πιργιόνι

πριόνι

πίσσης

αμαρτωλός

πιτήδεια

καλαίσθητα , καλότεχνα

πιτυλώ

πιτσιλίζω

πλιά κακά

πολύ χειρότερα

πλουμιά

στολίδια

πλύνω

πλένω

ποβγάνω

διώχνω

ποθαίνω

πεθαίνω

ποθές

πουθενά

ποκάνω

εξαντλούμαι

πολεμώ(π.χ. πολεμώ να σάξω κάτι)

προσπαθώ(προσπαθώ να φτιάξω κάτι)

πορδολούκι

το πέρασμα , το μονοπάτι

πορίζω

βγαίνω έξω

πορπατώ

περπατώ

πότες

πότε

πουλάδα

η νεαρή κότα

πούλουδο

λουλούδι

πούργα

διάρροια

πρεμάζωξη

συμμάζεμα , συγκέντρωση

πρεπίζω

στολίζω

πρικιά

πικρή

πρικιός

πικρός

πριχού

πρίν

πριχού

προτού

προσμπαίνω

μπαίνουν στη μέση

πυρώνομαι

ζεσταίνω(π.χ. τα χέρια μου στη φωτιά)

πυρώνω

επωάζω, κλωσσώ

πχαίνω

πηγαίνω

πωρικό

ώριμος καρπός

ραέτι

το κέρασμα στο σπίτι

ραίνω

γυρίζω

ρανίζω

κλαουρίζω συνεχώς

ρέγομαι

θέλω, επιθυμώ

ρεμέδιο

φάρμακο

Ρήγας

Βασιλιάς

ρημάδι

ερείπιο

ριζιμιός

ο ριζωμένος βαθιά

ρίζωμα

ανήφορος

ρίνα

η άκρη , το πιό ψηλό μέρος του βουνού

ρίφι

κατσίκι

ροδαμός

τρυφερό βλαστάρι του δέντρου

ροδαριά

τριανταφυλλιά

ροδίκιο

ραδίκιο

ροζονάρω

κουβεντιάζω

ρουβάς

κλέφτης , άρπαγας

ρουμάνι

δάσος

ρουφώνω

τρυπώνω

σάζω

φτιάχνω

σάϊκα

ασφαλώς, σίγουρα

σαλεύω

βαδίζω προχωρώ

σάμε(π.χ. σάμε το πρωί)

μέχρι

σαμώνω

βάζω σημάδι

σάντολος

νονός

σαφί

πάντοτε

σεϊρι

χάζεμα

σεντούκα

μεγάλη κασέλα

σιμώνω

πλησιάζω

σιμώνω

πλησιάζω

σιργουλοπιάνω

καλοπιάνω

σκά

σκάει

σκάρα

ο γύπας

σκαρφίζομαι

επινοώ

σκιανός

σκιά, μέρος με σκιά

σκιάς

έστω

σκληρίζω

στριγκλίζω , φωνάζω δυνατά

σκοτίδι

σκοτάδι

σκότος

σκοτάδι

σομάρι

σαμάρι

σπήλιο

σπήλαιο

στεμός

σταματημός

στένομαι

σταματώ

στένω

στερεώνω , σταματώ

στούπα

οι νιφάδες του χιονιού

στραθειά

πορεία

στσί

στούς

συβάζω

πείθω

συντράμω

βοηθώ

σφάκα

η πικροδάφνη

σφαλίζω

κλείνω

σφεντουρώ

ξεσφεντονίζω

σφουγγάτο

ομελέτα

σωθικά

σπλάχνα

σώνει

εώς εδώ , φτάνει

σώχωρο

περιβόλι

τα δόδια

τα δόντια

τα έχνη

τα ζώα

τα ζούμπερα

τα κατοικίδια ζώα

τάζω , τάσσω

δίνω υπόσχεση

ταϊτέρου

αύριο

τάξε πώς

σαν να

ταχυνή

το πρωί

τερτίπι

τρόπος

τίβοτσι

τίποτα

το δώμα

η στέγη του σπιτιού

το ζαράρι

το κακό

το ίρτζι

η τιμή , η ανθρωπιά, η ανδρεία

τόσονά

ακριβώς τόσο

τούτης σές

αυτής εδώ

τράφος

πετρόχτιστος τοίχος

τριχιά

τρίχες

τροζός

τρελλός

τροπάρι

τραγούδι

τρούλα

κορυφή (βουνού)

τσάπια

σκέρτσα

τση

της

τσι

τους

τσιμογελώ

γελάω διακριτικά

τσίτα

αγκάθι

τυροκομιό

τυροκομείο

φάδι

υφάδι

φαίνουν

υφαίνουν

φαμέγιος

δούλος, δουλευτής

φέγγω

βλέπω

φήνω

αφήνω

φιλιότσος

βαπτιστικός

φιλιώνω

συμφιλιώνω

φλέγα

φλέβα

φλέμονας

πνεύμονας

φλουμίζω

βυζαίνω

φοντάνα

βρύση

φορούμαι

υποψιάζομαι

φορτέτσα

φρούριο

φουντάνα

μεγάλη φλόγα

φουσουρίζω

φωνάζω δυνατά

φρουκούμαι

ακούω, υπακούω

φρύσουλα

ξερά χόρτα

φτίλι

φυτίλι

φωθιά

φωτιά

φωνιάζω

φωνάζω

χαϊνης

επαναστάτης

χαιράμενη

χαρούμενη

χάιτας

αλήτης

χάμαι

κάτω

χαντώ

νομίζω, πιστεύω

χάρακας

βράχος

χάφτομαι

καταπίνω

χαχάλα

χούφτα

χαχανίζω

ξεσπώ σε γέλια

χάχαρα

γέλια δυνατά

χάψι

φυλακή

χεντέκι

χαντάκι

χιανέτης

ακαμάτης

χύνομαι

επιτίθεμαι

χωστά

κρυφά

ψακί

φαρμάκι

ψευθιά

ψέμα

ψηφώ

υπολογίζω, εκτιμώ

ψόμα

ψέμα

ωζά

ζώα

ώργηος

ωραίος

ώστινα

μέχρι, ως ότου

ωστόσονά

τόσο πολύ

Κατηγορία Αφιερώματα