Σε αυτό το άρθρο θα συνεχίσουμε με το υπόλοιπο τμήμα της οδού Δαγκλή, μέχρι τον Κατσαμπά και ειδικότερα με τα σπίτια της οικογένειας Καλούτση, Εμμ. Μουντάκη και τη βίλα Σβαρτς. Το σπίτι της οικογένειας Καλούτση χτίστηκε στα 1900 από το ναυτικό πράκτορα και έμπορο, Βαλέριο Καλούτση, σε οικόπεδο που αγόρασε από το Χασάν μπέη Μελιγκουνάκη. Η καταγωγή της οικογένειας είναι από τα Κύθηρα, όπου οι προγονοί της διετέλεσαν πρόξενοι της Αγγλίας στο νησί. Το σπίτι χτίστηκε στοντύπο της βίλας από το μηχανικό Κωνσταντινίδη σε καθαρό νεοκλασικό ρυθμό. Τα δωμάτια τοποθετούνται δεξιά και αριστερά του αξονικού διαδρόμου, ενώ τα ταβάνια διακοσμούνται με τις απαραίτητες οροφογραφίες και οι τοίχοι με απομίμηση μαρμάρου στα κατώτερα μέρη τους.

dagliΦωτογραφία της δεκαετίας του ’60, δείχνει τη βίλα Σβαρτς, όταν ακόμα σωζόταν σε καλή κατάσταση. Η ενδιαφέρουσα σύνθεση με την πέτρινη σκάλα και τους ιωνικούς κίονες προδιαθέτει για το εσωτερικό ενός κτιρίου που στέγασε αρκετές κοινωνικές εκδηλώσεις στην εποχή του. Σήμερα το εσωτερικό έχει καταρρεύσει τελείως και έχει λεηλατηθεί. Σώζονται μόνο οι τέσσερις τοίχοι.

Εξωτερικά εντυπωσιάζει ο εξώστης, που το θύρωμά του πλαισιώνουν δύο πήλινες μορφές, ενώ το σπίτι είναι βαμμένο εξωτερικά σε κεραμιδίχρώμα με λευκά διακοσμητικά πλαίσια. Ο κήπος φυτεύτηκε συμμετρικά με φοινικοειδή και λουλούδια. Στη μάχη της Κρήτης το σπίτι βομβαρδίστηκε και καταστράφηκε ο εξώστης και μέρος των ζωγραφισμένων ταβανιών.

Νύφη του Βαλέριου (γυναίκα του γιου του Γιώργο) ήταν η Φλωρεντινή, κόρη του δικηγόρου Γ. Σκουλούδη, και αδελφή του καλλιτέχνη Μ. Σκουλούδη, εκ των ιδρυτών του Ωδείου. Ονομαστή για την ομορφιά της, όπως και οι δύο αδελφές της, σπούδασε στην Αγγλία και έγινε καταξιωμένη ζωγράφος. Στα τέλη της δεκαετίας του '40 ίδρυσε την επιχείρηση «Διπλούς Πέλεκυς», όπου σε δικά της σχέδια υφαίνονταν στον αργαλειό μοτίβα - αντίγραφα μινωικών σχεδίων- συνδυασμένα με την τοπική παράδοση. Τα περισσσότερα εξάγονταν στο εξωτερικό. Εκτός από το σπίτι χρησιμοποιούσε σαν υφαντήριο και την πρώην Γαλλική πρεσβεία.

Το σπίτι αποκαταστάθηκε υποδειγματικά από τα παιδιά της Φλωρεντινής, κ. Γιώργο (μουσικός) και κ. Βαλέριο (ζωγράφος). Ο εξώστης αποκαταστάθηκε και το σπίτι πήρε την παλιά του λάμψη. Κατά την περίοδο της Αυτονομίας στο σπίτι έμειναν διάφοροι ένοικοι, μεταξύ των οποίων και ο υπασπιστής του Πρίγκιπα, επειδή η ιδιοκτήτρια θεωρούσε υποτιμητικό να εγκαταλείψει το αρχοντικό του Τοπανά όπου έμεναν και να εγκατασταθεί στο «χωριό» της Χαλέπας.

Απέναντι από το σπίτι της οικογένειας Καλούτση βρισκόταν μέχρι δύο-τρία χρόνια πριν, ο μεγάλος κήπος και το σπίτι του πρώην δημάρχου Εμμανουήλ Μουντάκη. Ο Εμμ. Μουντάκης ήταν από τους λαμπρότερους και μακροβιότερους δημάρχους στα Χανιά (εκλεγόταν από το 1911 και συνεχώς για είκοσι χρόνια). Προσωπικός φίλος του χιτεκτονική και τις μικρές διαστάσεις για πολλά χρόνια. Αντίληψη της εποχής ήταν το «σπίτι όσο χωρείς, χωράφι όσο μπορείς», μόνο που αντί για χωράφι, το σπίτι περιβαλλόταν από τεράστιο και υπέροχο κήπο, φυτεμένο με φοίνικες και αροκάριες. Μια παραδοσιακή καμάρα στόλιζε την είσοδο του σπιτιού από την οδό Δαγκλή. Ο σημερινός ιδιοκτήτης του (απόγονος του δημάρχου) το κατεδάφισε και στη θέση του κτίστηκε ογκωδέστατη πολυκατοικία που δυστυχώς δεν ήταν η πρώτη στην ιστορική αυτή συνοικία. Από το παλιό κτίσμα δε διατηρήθηκε κανένα ίχνος.

Παραδίπλα βρισκόταν για χρόνια το συνεργείο επισκευής των αστυνομικών οχημάτων στα Χανιά. Νότια, στο επόμενο τετράγωνο, βρίσκεται ερειπωμένο και σε άθλια κατάσταση ένα από τα σημαντικότερα και ιστορικότερα κτίρια της Χαλέπας, η βίλα Σβαρτς.

Η Γερμανίδα Εσπεράνς φον Σβαρτς, εγκαταστάθηκε στη Χαλέπα το 1865, όπου έχτισε και το σπίτι της στον τύπο της βίλας. Η «βαρόνη Σβαρτς» ή -όπως η ίδια μετέφραζε το όνομα της- η «Ελπίς Μέλαινα», ήταν μια σημαντική φυσιογνωμία της εποχής εκείνης, γνωστή για τα φιλοκρατικά της αισθήματα. Βοήθησε με πολλούς τρόπους τους Κρητικούς στην Επανάσταση του 1866, οπότε και κατέφυγε στο εξωτερικό, ενώ ένα χρόνο πριν είχε φέρει στην Κρήτη το γερμανό ζωγράφο Joseph Winckler, για να αποτυπώσει τα κρητικά τοπία. Οι πίνακες αυτοί κοσμούσαν το αρχοντικό της στη Χαλέπα, αργότερα όμως μεταφέρθηκαν στη Γερμανία, όταν η ίδια εγκατέλειψε οριστικά την Κρήτη το 1886. Φίλη του Γαριβάλδη και άλλων σημαντικών προσώπωντης εποχής, υπήρξε πολυγραφότατη (έγραψε πάνω από 56 εργασίες), με σημαντικότερο για μας το έργο Erlebnise und Beobachtungen eines mehrals 20 jahrigen Aufenthales auf Kreta (Βιώματα και παρατηρήσεις μιας υπερεικοσαετούς παραμονής στην Κρήτη), όπου περιλαμβάνει και φωτογραφίες των δώδεκα πινάκων που σήμερα θεωρούνται χαμένοι. Η ΙΛΑΕΚστο περσινό της ημερολόγιο τους παρουσίασε όπως είναι στις φωτογραφίες (αρχείο Γ. Π. Εκκεκάκη, επιμέλεια Στ. Αλυγιζάκη). Η ίδια ίδρυσε και τον περίφημο σύλλογο προστασίας των ζώων, τον οποίο συνέχισε η συμπατριώτισσα της Βαπτιστίνη Κρύγερ. Στο σπίτι αυτό υπογράφηκε -κατά μία εκδοχή- η περίφημη Σύμβαση της Χαλέπας το 1878, μεταξύ Τούρκων και χριστιανών, που χορηγούσε σχετική αυτονομία στην Κρήτη.

Η Σβαρτς μεταβίβασε το 1892 το σπίτι στο συμπατριώτη της Ριχάρδο Κρύγερ (Richard Kruger) έμπορο, φωτογράφο και αργότερα πρόξενο της Γερμανίας, ο οποίος το κατείχε μέχρι το θάνατο του το 1942 (η ίδια πέθανε το 1899). Το ζεύγος Κρύγερ (ή Κρούγερ), κατείχε και ένα μεγάλο σπίτι στο λιμάνι, όπου συνήθως διέμενε. Το 1946, το σπίτι της Χαλέπας κατασχέθηκε και δόθηκε στο Δήμο Χανίων. Έκτοτε αφέθηκε στην τύχη του, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει ολοκληρωτικά.

Το σπίτι είχε ενδιαφέρουσα νεοκλασική πρόσοψη στην οποία οδηγούσε παραδοσιακή κρητική αυλόπορτα και 6ο-τσαλοστρωμένος διάδρομος, σκεπασμένος με κληματίδες. Εσωτερικά έφερε ενδιαφέρουσα διακόσμηση και είδη υγιεινής φερμένα από την Ευρώπη, που σήμερα έχουν λεηλατηθεί.

Για άλλη μια φορά αποδεικνύεται η πλήρης ανεπάρκεια μας να προστατεύσουμε ιστορικούς και καλλιτεχνικούς θησαυρούς του τόπου μας.

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά