Η μικρή πλατεία μπροστά στο σπίτι του Βενιζέλου τιμάται στο όνομα της δεύτερης συζύγου του, 'Ελενας (το γένος Σκυλίτση - Στεφάνοβιτς), που ήταν ευεργέτιδα της πόλης μας. (Σημαντικότερες δωρεές της ήταν το Εθνικό Στάδιο και το Ωδείο).

blelΈγχρωμη καρτ ποστάλ του 1960, με το άγαλμα του Βενιζέλου μέσα σε πλούσιο πράσινο. Η εικόνα αυτή χάθηκε μετά τη διαμόρφωση του χώρου, στη δικτατορία.

Η μικρή πλατεία διαμορφώθηκε αρχικά τη δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα από τον τότε δήμο Χαλέπας, με την κατάργηση ενός τμήματος οικοδομικού τετραγώνου που υπήρχε εκεί. Η πλατεία σήμερα κοσμείται με τον ορειχάλκινο ανδριάντα του Ελευθ. Βενιζέλου και περιβάλλεται από σημαντικά κτήρια, όπως το κτήριο Βλουμ και οι εκκλησίες Αγίου Ιωάννη, Αγίας Μαγδαληνής και η καθολική της Γεννήσεως. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: Ο ανδριάντας του μεγάλου πολιτικού άνδρα είναι έργο του ρώσου γλύπτη Paul Troubetzkoy, που τον φιλοτέχνησε το 1927 και τον δώρισε στον ίδιο και την οικογένεια του. Θεωρείται ότι αποτελεί την πιστότερη απεικόνιση του εθνάρχη, επειδή ο Βενιζέλος είχε ποζάρει για το γλύπτη στο Παρίσι. Το άγαλμα τον παριστάνει σε φυσικό μέγεθος, ασκεπή, με κουστούμι και ελαφρά πρόταξη του αριστερού ποδιού. Αρχικά είχε τοποθετηθεί σε ειδικό χώρο μέσα στο σπίτι και συγκεκριμένα σε εσοχή πριν το γραφείο του, παραμένοντας εκεί μέχρι το θάνατο του. Μετά προτάθηκε να βγει στην αυλή του σπιτιού ή στην πλατεία. Προτιμήθηκε η πλατεία, όπου τοποθετήθηκε σε μαρμάρινο βάθρο μέσα σε μικρό πάρκο δίπλα στην εκκλησούλα του Αγίου Ιωάννου, με τη μορφή στραμμένη προς το σπίτι του. Αργότερα (επί δικτατορίας), με την κατάργηση του μικρού πάρκου, πήρε τη σημερινή του θέση.

Ακόμα, ιδιοκτησιακά σήμερα το κτίριο α-ήκει ολοκληρωτικά στο Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελ. Βενιζέλος», αφού αγοράστηκε ιπό το Ελληνικό Δημόσιο και παραδόθηκε σ' αυτό. Η στέγη πάντως του Ιδρύματος βρίσκεται ακριβώς απέναντι, σ’ ένα κτήριο που αποκτήθηκε πριν από το σπίτι του Βενιζέλου, το κτίριο Βλουμ (ή Μπλουμ, πιο σωστά). Το κτίσμα αυτό, διώροφο από τη μεριά της οδού Ελ. Βενιζέλου και ισόγειο από την πλατεία, κτίστηκε στο 6' μισό του 19ου αιώνα (κάπου στα 1870-1880) από τον ομογενή έμπορο στη Βεγγάζη, Εμμανουήλ Βλουμ. Την περίοδο της Αυτονομίας και για λίγα χρόνια (μέχρι περίπου την 'Ενωση με την Ελλάδα), στέγαζε το ιταλικό προξενείο. Αργότερα αυτό στεγάστηκε στο γνωστό προξενείο, το πρώην ελληνικό προξενείο, πάνω από τη θάλασσα και, τέλος, στην πρώην κλινική Μητσοτάκη. Η σχετικά οξυκόρυφη στέγη του κτιρίου αποτελεί ξενική επιρροή, παρόλο που τα στοιχεία διακόσμησης του είναι πολύ λιτά, παρόμοια με πολλά άλλα κτήρια της περιοχής. Η κάτοψη είναι ένα παραλληλόγραμμο, το οποίο προστέθηκε και μία κάθετη πτέρυγα στη νότια πλευρά. Η κύρια είσοδος, με υπέρθυρο σε σχήμα χαμηλωμένου τόξου, προστατευόταν με μικρό στέγαστρο, ενώ η δευτερεύουσα του ισογείου είχε ευθύγραμμο ανώφλιο και ένα απλό πλαίσιο από σοβά. Τα κουφώματα των παραθύρων ήταν εξωτερικά, γερμανικά», με απλό ξύλινο πλαίσιο. Εσωτερικά, στο ισόγειο από τη μεριά της πλατείας οπου βρίσκονταν οι χώροι υποδοχής, υπήρχαν τρία μεγάλα δωμάτια με οροφογραφίες και από πάνω η σοφίτα. Ο Εμμανουήλ Βλουμ, που δεν πρέπει να συγχέεται με το δικηγόρο Αθανάσιο Μπλουμ, φίλο του Ελ. Βενιζέλου και σύζυγο (μέχρι το 1906) της Παρασκευούλας, είχε μια κόρη, την Εριθέργη. Μετά το θάνατο του, που συνέβη μετά το 1911, το ακίνητο κληρονομήθηκε κατά το μεγαλύτερο μέρος του από τα παιδιά του αδελφού του. Τελικά, το σπίτι κατέληξε να κατέχεται από έναν απίστευτο αριθμό κληρονόμων, ιδρυμάτων και κατά το ήμισυ από την ελληνική κοινότητα Βεγγάζης, όταν το αγόρασε το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελ. Βενιζέλος». Μετά από σχετική αποκατάσταση, το χρησιμοποιεί σαν έδρα του και στέγη του πολύτιμου αρχείου του. Αν και κατά την αποκατάσταση προτιμήθηκε τα αρχικά «γερμανικά» κουφώματα να γίνουν «γαλλικού» τύπου, σημαντικότερο είναι να αποκατασταθούν οι οροφές των τριών αιθουσών με αντίγραφα των παλιών ταβανιών, αφού τα πρώτα δυστυχώς δεν έγινε δυνατόν να διατηρηθούν. Είναι δεδομένο το ενδιαφέρον του Ιδρύματος - και μάλιστα του προέδρου του κ. Ν. Παπαδάκη - για τη διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς και του περιβάλλοντος της περιοχής, κάτι που επιτυχώς αποδείχτηκε κατά την οικοδόμηση δύο νέων κτιρίων απέναντι και δίπλα στο κτίριο Βενιζέλου.

blel2H ανατολική όψη του κτιρίου Βλουμ, πριν τις επεμβάσεις αποκατάστασης. Για αρκετά χρόνια λειτουργούσε σαν μπαρ-εστιατόριο, με την επωνυμία «Ρετρό». Τότε υπήρχαν και οι οροφογραφίες, με αρκετές βέβαια φθορές. Διακρίνονται, φθαρμένα επίσης, τα εξωτερικά παράθυρα «γερμανικού» τύπου.

Δίπλα στο κτίριο Βλουμ βρίσκεται η καθολική εκκλησία της Γέννησης, που χτίστηκε τα τέλη του 19ου αιώνα για τις ανάγκες των καθολικών της Χαλέπας. Μέχρι το 6 παγκόσμιο πόλεμο σωζόταν και το μονόλοβο καμπαναριό στο βόρειο τοίχο της εκκλησίας. Τη δεκαετία του 1990, έγιναν εργασίες αποκατάστασης στην εκκλησία και το παρακείμενο οίκημα ιδιοκτησίας της, που για ένα διάστημα στέγασε μοναχές της «Μητέρας Τερέζας».

Νότια της μικρής πλατείας βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη, όπου εκκλησιαζό-τανο πρίγκιπας πριν χτιστεί η Αγία Μαγδαληνή, ο αυλόγυρος της οποίας βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά της πλατείας. Στη βορειοδυτική γωνία, απέναντι από το «παλάτι», βρισκόταν μέχρι πρόσφατα ισόγειο κτίσμα, που χρησίμευε για στέγη της όιεθνους φρουράς του πρίγκιπα. Το νέο κτίριο που χτίστηκε εκεί έχει περιορισμένο όγκο και (έπειτα από παρέμβαση του Ιδρύματος) δένεται αρμονικά με τα γειτονικά του.

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά

Θα ασχοληθούμε με δύο κτήρια που σχετίζονται με τον Λεωνίδα Λυγκούνη και τις δύο κόρες του (από το δεύτερο γάμο του), Εράσμια και Σεβαστή. Η Εράσμια παντρεύτηκε σε δεύτερο γάμο (ο πρώτος σύζυγος της ήταν ο υπεύθυνος του Αγγλικού Τηλεγραφείου στο Ηράκλειο, με τον οποίο είχε αποκτήσει πέντε παιδιά) το γάλλο πρόξενο Μπλαν (Blanc), ονομαστό για τη διπλωματική του δραστηριότητα περισσότερο παρά για το φιλελληνισμό του, με τον οποίο απέκτησε άλλα τρία παιδιά.

 


Καρτ ποστάλ του 1900, δείχνει την ανατολική πρόσοψη του κτιρίου της Γαλλικής πρεσβείας, με τα χαρακτηριστικά παράθυρα, τη στέγη (είχε «βυζαντινά» κεραμίδια) και τον ασύμμετρο εξώστη. Αυτή η όψη (ανατολική), έχει σήμερα καταστραφεί.

 

Ο Λυγκούνης έδωσε για προίκα το σπίτι που προόριζε για το γιο του, Φερδενάνδο, στην Εράσμια κι έτσι στεγάστηκε εκεί η γαλλική πρεσβεία. Μετά το θάνατο του Μπλαν, το 1917, το σπίτι πουλήθηκε στο γάλλο υποπρόξενο Πρέβε. Αργότερα στέγασε τα εργαστήρια (αργαλειούς κ.λπ.) της Φλωρεντινής Καλούτση ("Διπλούς Πέλεκυς") μέχρι την κατοχή, όταν επιτάχτηκε από τους Γερμανούς και χρησιμοποιήθηκε σαν στρατώνας.

Τη δεκαετία του 1970 το σπίτι πουλήθηκε σε όμιλο επιχειρηματιών. Κτισμένο στον τύπο της βίλας, έχει τους χώρους υποδοχής στο ισόγειο και τα δωμάτια στον όροφο τοποθετημένα στη σειρά κατά μήκος βορεινού διαδρόμου. Οι τοίχοι των χώρων υποδοχής έχουν επενδυθεί μέχρι τη μέση με ξύλο. Τα μορφολογικά στοιχεία του κτηρίου, που είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα της Χαλέπας, παραπέμπουν σε οθωμανικό νεοκλασικισμό, με έντονες επιρροές από τη βενετοκρατία, που του δίνουν ιταλίζουσα μορφή. Οι τοίχοι είναι βαμμένοι σε χρώμα κεραμιδί, ενώ τα παράθυρα, που πολλά έχουν ημικυκλικά ανώφλια, περιβάλλονται από λευκά πλαίσια με κυμάτια. Τα ανοίγματα του ισογείου έχουν ανώφλια σε μορφή χαμηλωμένου τόξου. Στην αυλή βρίσκεται το αμαξοστάσιο (οδός Μαυρογένηδων). Η όλη σύνθεση του κτιρίου χαρακτηρίζεται από γραφικότητα, η οποία ενισχύεται από την ερειπωμένη κατάσταση που βρίσκεται σήμερα. Μέρος της στέγης έχει καταρρεύσει και την ίδια τύχη θα έχει και όλο το κτίσμα, αν σύντομα δεν αποκατασταθεί.


Φωτογραφία από το βιβλίο «Ελευθέριος Βενιζέλος 1864-1910, η διάπλαση ενός εθνικού ηγέτη» της κας Λιλής Μακράκη (ένα από τα καλύτερα που γράφτηκαν για το Βενιζέλο), δείχνει τη θέα από τον ανατολικό εξώστη της Γαλλικής πρεσβείας προς το Μεϊντάνι. Το ισόγειο σπίτι μπροστά σώζεται και σήμερα και ανήκε στον τραπεζικό Πορτάλιο. Πάνω δεξιά διακρίνεται και το θερινό σπίτι του Βελή πασά (περισσότερα γι' αυτό αργότερα).

 

Το άλλο κτίριο με το οποίο θα ασχοληθούμε χτίστηκε από τον αιγυπτιώτη βαμβακέμπορο Γ. Χορτάτζη, στο οικόπεδο που του έδωσε για προίκα ο Λυγκούνης, όταν παντρεύτηκε την κόρη του, Σεβαστή (1883). Πρόκειται επίσης για ένα από τα χαρακτηριστικότερα κτίρια της Χαλέπας στον τύπο της βίλας, με εντυπωσιακή είσοδο και πυργοειδή διαμόρφωση. Η είσοδος με την εντυπωσιακή βεράντα, που στολίζεται με ανθεμωτή γιρλάντα και κίονες, οι κυματοειδής επάλξεις των γωνιακών δωματίων και ο μεγάλος κήπος με τα λουλούδια και τις αροκάριες, του προσθέτουν ένα ύφος μυστηρίου. Τα δωμάτια και στους δύο ορόφους αναπτύσσονται γύρω από ένα κεντρικό χώρο υποδοχής.

Το σπίτι δόθηκε από το Χορτάτζη στην κόρη του, Εριέττα, ως προίκα όταν αυτή παντρεύτηκε τον Πέτρο Μαρκαντωνάκη, πιο γνωστό σαν «Μονόκλ», λόγω της συνήθειας του να χρησιμοποιεί αυτό το εξάρτημα. (Περισσότερες πληροφορίες γι' αυτόν, στο βιβλίο «Πρόσωπα και Τύποι των παλιών Χανίων» του Μίνου Νικολακάκη και «Χανιά στο πέρασμα του χρόνου» του Γ. Δημοτάκη). Στη συνέχεια, το σπίτι πουλήθηκε στον εργολάβο Γρηγόριο Φριλίγκο γύρω στα 1916 (για 1.500 χρυσές λίρες), ο οποίος το πούλησε μετά από γενική επισκευή και σε σύντομο διάστημα στη διπλάσια τιμή. Αγοράστηκε από τον έμπορο Πέτρο Μαρκαντωνάκη, στους κληρονόμους του οποίου ανήκει σήμερα. Συντηρημένο και σε άριστη κατάσταση, αποτελεί στολίδι της Χαλέπας.

Νότια από το αρχοντικό Μαρκαντωνάκη και επί της οδού Χαιρέτη, σώζεται ένα αρκετά μακρύ διώροφο κτίριο της τουρκοκρατίας (στον τύπο του μετοχιού), με χαρακτηριστική τοξωτή είσοδο-διαβατικό, που οδηγεί και σε διπλανή ιδιοκτησία. Αρκετά ενδιαφέρον παραδοσιακό κτίσμα, που παλιότερα έφερε σαχνισί στην πρόσοψη και σώζεται σε σχετικά καλή κατάσταση.

Χανιώτικα Νέα - Mανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά