Θα σταθούμε κυρίως σε δύο κτίσματα, χαρακτηριστικά της περιοχής, αν και σχετικά άγνωστα. Το πρώτο βρίσκεται στην πλατεία της Ευαγγελίστριας απέναντι από την εκκλησία και αυτό τον καιρό ετοιμάζεται να γίνει χώρος ψυχαγωγίας, με απόλυτο όμως σεβασμό στη μορφή και την ιστορία του. Πρόκειται για ένα διώροφο κτήριο, χτισμένο το 1894 από τον έμπορο Ματθαίο Σεληνιωτάκη, επέκταση παλαιότερου κτίσματος..

 


Η ανατολική και η δυτική πλευρά αντίστοιχα, οι φωτογραφίες είναι τραβηγμένες το 1930

 

Και αυτός είναι η ανθρώπινη αλαζονεία, η νεοπλουτίστικη, δήθεν, αναπτυξιακή νοοτροπία και η απαξίωση της φύσης, του ανθρώπινου μέτρου και της ιστορίας, που συχνά φτάνει στην ύβρη.

Θα σταθούμε κυρίως σε δύο κτίσματα, χαρακτηριστικά της περιοχής, αν και σχετικά άγνωστα. Το πρώτο βρίσκεται στην πλατεία της Ευαγγελίστριας απέναντι από την εκκλησία και αυτό τον καιρό ετοιμάζεται να γίνει χώρος ψυχαγωγίας, με απόλυτο όμως σεβασμό στη μορφή και την ιστορία του. Πρόκειται για ένα διώροφο κτήριο, χτισμένο το 1894 από τον έμπορο Ματθαίο Σεληνιωτάκη, επέκταση παλαιότερου κτίσματος. Ο Σεληνιωτάκης είχε εμπορικές δραστηριότητες με την Αίγυπτο, και ειδικότερα με το Ζαγαζίκ στις εκβολές του Νείλου από τη δεκαετίατου 1850.Το μαγαζί του ήταν είδος μικρού πολυκαταστήματος της εποχής, πριν η παρουσία των διεθνών στρατευμάτων ευνοήσει τη δημιουργία πολλών παρόμοιων στην περιοχή του λιμανιού. Καφενείο, καπνοπωλείο και ψιλικατζίδικο, διέθετε την πραμάτεια του σ' ένα χώρο διακοσμημένο ανάλογα. Στους τοίχους, εσωτερικά, ημιανάγλυφες τοιχογραφίες των πυραμίδων και του προσώπου μιας φελάχας συνυπάρχουν με επιγραφές, μια από τις οποίες θυμίζει ότι «πίστωσις εις ουδένα δίδεται». Στην αυλή πίσω, βρίσκεται το πηγάδι με το μάγγανο, βάθους πάνω από είκοσι μέτρα με μονοκόμματο πέτρινο επιστόμιο (μποτσαλι). Όλα αυτά τα στοιχεία σώζονται και σήμερα μαζί με τα αρχικά του ιδιοκτήτη και τη χρονολογία αποπεράτωσης, στο πλευρό του θαυμάσιου παραδοσιακού τζακιού. Το κτήριο σήμερα είναι ιδιοκτησίατων κληρονόμωντου Σεληνιωτάκη.

Απέναντι, στη βόρεια πλευρά της πλατείας, στέκεται ερειπωμένο ένα άλλο κτήριο, παρόμοιας μορφής και χρήσης (κτήριο Ψαθογιαννάκη). Πριν λίγα χρόνια, κατέπεσε η πίσω πλευρά του, αφήνοντας όμως άθικτη την πρόσοψη. Χαρακτηριστικό του, όπως και του προηγούμενου, το ανώφλι της πόρτας σε μορφή χαμηλωμένου τόξου. Περισσότερο ενδιαφέρον όμως έχει ένα άλλο στοιχείο που δύσκολα διακρίνεται μεταξύ των παραθύρων του ορόφου, ένα ανάγλυφο ηλιακό ρολόι. Χαρακτηριστική και η «σαρδελωτή» μορφή των σοβάδων του, σε χρώμα κεραμιδί, που άφηναν ανεπίχριστες τις πελεκητές πέτρες των ανοιγμάτων του ισογείου.

Το άλλο κτήριο που θα «επισκεφτούμε» βρίσκεται ανατολικά από την εκκλησία του Χριστού, πάνω ακριβώς από τη θάλασσα. Πρόκειται για διώροφο κτίσμα του 6' μισού του 19ου αιώνα, που όπως λέγεται ανήκε σε οικογένεια Εβραίων, η οποία το νοίκιαζε ή το πούλησε σε κάποιον Τούρκο. Αυτός χρησιμοποιούσε το ισόγειο για καφενείο με την ονομασία «Φανάρι», και τον όροφο για κατοικία του. Λέγεται ότι ο Ελευθ. Βενιζέλος ήταν τακτικός θαμώνας του «Φαναριού» τον καιρό που βρισκόταν στη Χαλέπα. Από τη μεριά της θάλασσας υπήρχε δωμάτιο πάνω σε ξύλινη προεξοχή (σαχνισί ή κιόσκι).

Το 1922 το σπίτι αγοράστηκε από το Γεώργιο Ναξάκη, κοινωνικό παράγοντα της εποχής, που το επισκεύασε ριζικά. Λίγα χρόνια πριν, και συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου πολέμου, είχε ναυαγήσει έξω από τη Σούδα το πλοίο "Μινεβάσκα", που είχε προσκρούσει σε νάρκη και αργότερα η ιδιοκτήτρια εταιρεία το τεμάχισε και το πούλησε. Ο Γεώργιος Ναξάκης αγόρασε κάποια φινιστρίνια που τα χρησιμοποίησε στην αναμόρφωση του σπιτιού του. Ένα από αυτά τοποθετήθηκε στο πάτωμα του σπιτιού προς το πλυσταριό και δύο μικρότερα στο όμορφο ξύλινο πρόπυλο που προστατεύει την κυρία είσοδο. Αυτό το πρόπυλο-στέγα-στρο που τοποθέτησε ο Ναξάκης, ήταν απαραίτητο το χειμώνα που το σπίτι είναι εκτεθειμένο στους βοριάδες και υποφέρει από τις τρικυμίες. Στολίζεται από τζάμια με χρωματιστές παραστάσεις (τύπου βιτρώ), που επίσης προέρχονται από το "Μινεβάσκα". Τα πατώματα του σπιτιού είναι από ξύλο τικ που οι αδελφοί Ναξάκη είχαν αγοράσει από τον αγγλικό στρατό. Στο εσωτερικό, που κοσμείται από νεοκλασικούς πεσσούς, υπήρχε παλαιότερα ζωγραφιστή διακόσμηση στους τοίχους. Ο ξένος καλλιτέχνης που την έκανε είχε χρησιμοποιήσει στένσιλ. Αργότερα, στη διάρκεια της κατοχή, ο άνθρωπος αυτός συνελήφθη από τους Γερμανούς και εκτελέστηκε σαν πράκτορας των συμμάχων. Οι Γερμανοί επιτάξανε το σπίτι και έβγαλαν έξω την οικογένεια Ναξάκη για να στεγάσουν εκεί υπηρεσίες τους. Τότε πετάχτηκε και χάθηκε και το μεγάλο μπαούλο που περιείχε το αρχείο του Σκοτσέζου μηχανικού Λίντσε (Lindsay), με τα σχέδια του τουρκικού Ναυστάθμου Σούδας, τον οποίο ο ίδιος (που ήταν συγγενής της οικογένειας Ναξάκη) είχε σχεδιάσει και επιβλέψει την κατασκευή του. Αργότερα το σπίτι παραδόθηκε στην ΟΥΝΡΑ και πουλήθηκε στην οικογένεια Σειραδάκη. Σήμερα, χωρισμένο σε δύο κατοικίες, ανήκει στους αδελφούς Κουράκη που το σέβονται και το φροντίζουν. Στη δεκαετία του 1970 το ισόγειο στέγασε για λίγο το κέντρο «Σεράγιο». Οι Ναξάκηδες ονόμαζαν το σπίτι Μπέλα Βίστα.

Χανιώτικα Νέα - Mανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά

Η κατασκευή του μεγαλοπρεπούς ναού της Ευαγγελίστριας στη Χαλέπα ήταν το αποτέλεσμα ομαδικής θέλησης και προσπάθειας. Αφορμή για την οικοδόμηση του, ήταν αφενός η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού της γειτονιάς και αφετέρου ο ανταγωνισμός με τις υπόλοιπες συνοικίες της πόλης για το ποιος θα έχει την ωραιότερη και μεγαλύτερη εκκλησία. Όπως είχαμε αναφέρει και στο προηγούμενο, η Κρητική Πολιτεία παραχώρησε για το σκοπό αυτό τους παλιούς στάβλους του τουρκικού ιππικού, δεν υπήρχαν όμως χρήματα για την οικοδόμηση. Έτσι, αρχικά μ' ένα περιφερόμενο κουμπαρά και αργότερα με εράνους, λαχεία και διάφορες δωρεές, συγκεντρώθηκαν τα πρώτα χρήματα. Ο μηχανικός του δημοσίου Μιλτιάδης Μυλωνάς δωρίζει τα απαιτούμενα σχέδια και στις 8 Οκτωβρίου 1908, σχεδόν ταυτόχρονα μα τον Αγ. Κωνσταντίνο στη Νέα Χώρα, θεμελιώνεται ο ναός παρουσία του Αλέξανδρου Ζαΐμη.


Φωτογραφία του Κρούγερ της δεκαετίας του 1890, βλέπουμε το χώρο των Φακωθιανών όπως ήταν τότε. Ο περιφραγμένος χώρος αντιστοιχεί μα την Ευαγγελίστρια και τα διπλανά της κτήρια και είναι οι στάβλοι του τουρκικού ιππικού. Διακρίνεται το σπίτι του Βενιζέλου και στο βάθος η παλιά πόλη.

 

Η ανέγερση, προχώρησε ως τη στέψη της πρόσοψης (οι τέσσερις τοίχοι). Έμεναν όμως να γίνουν τα δυσκολότερα και πιο δαπανηρά τμήματα, ο τρούλος, τα καμπαναριά και ο εσωτερικός εξοπλισμός και διάκοσμος. Τότε σκέφτηκαν να επεκτείνουν τους εράνους στο εξωτερικό, κυρίως στις Ορθόδοξες χώρες της Ευρώπης και στην Αμερική, όπου είχαν αρχίσει σιγά- σιγά να ριζώνουν οι πρώτοι Έλληνες μετανάστες. Ο Χαλεπιανός Γεώργιος Παπαδογιαννάκης, ανέλαβε να πραγματοποιήσει αυτό το στόχο και αφού εφοδιάστηκε με τα κατάλληλα χαρτιά, ξεκίνησε για την Πόλη, τη Ρουμανία, τη Ρωσία κλπ. Τα αποτελέσματα υπερβήκαντα προσδοκώμενα. Όχι μόνοταχρήματα, μα και ωραιότατα εκκλησιαστικά είδη, όπως τον κεντρικό πολυέλαιο, τη μεγάλη καμπάνα, τον επιτάφιο και άλλα, έφερε μαζί του ο Παπαδογιαννάκης, κυρίως από τη Ρωσία. Η μελέτη και η επίβλεψη της κατασκευής του τρούλου και των καμπαναριών ανατέθηκε στο μηχανικό Ν. Λογοθέτη, που είχε μετεκπαιδευτεί στη Γερμανία. Μονόφθαλμος και με κακή εμφάνιση, υπήρξε ωστόσο δαιμόνιος και πανέξυπνος και κατόρθωσε να υποκλέψει από τους Γερμανούς την τέχνη του μπετόν αρμέ, που την εποχή εκείνη ήταν ένα εντελώς νέο υλικό. Στην κατασκευή του τρούλου και των καμπαναριών, αποδείχτηκε άφθαστος. Δε δίσταζε για την παραμικρή παρέκκλιση να γκρεμίζει και να βάζει τους εργάτες να ξαναχτίζουν. Τα καμπαναριά και ο τρούλος της Ευαγγελίστριας ήταν τα πρώτα έργα που έγιναν στην Κρήτη με την τεχνική του μπετόν αρμέ. Ο Παπαδογιαννάκης συνέχισε τους εράνους στην Αμερική, απ' όπου και έστειλε άφθονα χρήματα για τη συνέχιση και αποπεράτωση του ναού, του οποίου τα εγκαίνια έγιναν στις 12 Αυγούστου 1923, από τον επίσκοπο Χανίων Αγαθάγγελο Νινολάκη.


H ανοικοδόμηση της εκκλησίας βρίσκεται σε εξέλιξη. Η φωτογραφία έχει τραβηχτεί το 1912 και ακόμη δεν έχει ξεκινήσει η υπόθεση των εράνων του εξωτερικού και της κατασκευής του τρούλου (προηγήθηκε των καμπαναριών). Ακόμα κι έτσι, η αρχιτεκτονική του ναού ήταν μνημειώδης (αρχείο εφημερίδας "Χανιώτικα νέα") .

 

Στα τέλη της δεκαετίας του ’80 και στις αρχές της δεκαετίας του '90, πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες εργασίες ανακατασκευής του τρούλου και των καμπαναριών της εκκλησίας που παρουσίαζαν προβλήματα λόγω της κατασκευής τους. Δυστυχώς, ο τρούλος έχασε μέρος της παλιάς του εμφάνισης με τις έντονες νευρώσεις, που αποτελούσαν συνέχεια των εντυπωσιακών πεσσών στην περιφέρεια του τύμπανου του. Τα καμπαναριά ανακατασκευάστηκαν με πιστότητα. Νέο κτήριο, ταιριαστό με το ύφος του ναού, προστέθηκε ανατολικά από το ιερό (Πνευματικό κέντρο) κτίστηκαν όμως τριγύρω και συνεχίζουν να κτίζονται μεγάλα και πολυώροφα κτήρια, που ελπίζω να μην «καταπιούν»με τον όγκο τους τον μεγαλοπρεπή ναό. Η μικρή πλατεία μπροστά του, χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη μικρών σε όγκο παραδοσιακών κτηρίων (παλιότερων της εκκλησίας), που με χαρά μου είδα πρόσφατα ένα απ' αυτά να γίνεται αντικείμενο προσεκτικής αποκατάστασης.


Kαρτ ποστάλ του 1950, η περιοχή των Φακωθιανών (και η γειτονική των Μαραγκουδιανών) όπως ήταν τότε, χωρίς την παρουσία ογκωδών κτηρίων.

Χανιώτικα Νέα - Mανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά