Μια από τις καλύτερα διατηρημένες περιοχές της Χαλέπας (το τοπωνύμιο αρκετά συνηθισμένο στην Κρήτη, σημαίνει τόπος δύσκολος, «χαλεπός», πετρώδης και άγονος), είναι και η περιοχή του αρχοντικού Ναξάκη («Βίλα Ανδρομέδα») και του «Προξενείου».

proksKαρτ ποστάλ των αρχών του 20ου αιώνα, το γερμανικό προξενείο, το κτήριο με το υποδηματοποιείο Χαριτόπουλου (άσπρο) και απέναντι το ελληνικό προξενείο. Τα παράθυρα έχουν τα αρχικά κουφώματα, έχει αντικατασταθεί όμως ο εξώστης. Πίσω διακρίνεται το κτήριο (σήμερα) Δασκαλάκη.

Βορειοανατολικά του ρέματος του Αγ. Παντελεήμονα και πάνω στην οδό Ελ. Βενιζέλου, ψηλός ανειλημματικός τοίχος, δημιουργεί ένα επίπεδο, που πάνω του έχει χτιστεί μια ομάδα σπιτιών που ανήκει στην οικογένεια Ναξάκη. Το διώροφο κτήριο Ναξάκη, που σήμερα είναι μεταπλασμένο σε ξενοδοχείο («Ανδρομέδα»), χτίστηκε τη δεκαετία του 1870 για κατοικία κάποιου τούρκου αγά. Τον καιρό της αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας, εκεί στεγάστηκε το γερμανικό προξενείο, πριν μεταφερθεί στο σπίτι του Κρυγερ και μετά αγοράστηκε από την οικογένεια Ναξάκη. Κάπου στα τέλη της τρίτης δεκαετίας του 20ου αιώνα, προστέθηκε στην πρόσοψη του μεγάλη Βεράντα, που δημιούργησε έναν προθάλαμο στην είσοδο, στολισμένο με υαλοστάσιο και χρωματιστό ταΒάνι. Από τα τέσσερα παράθυρα της πρόσοψης του ορόφου, τα δυο κεντρικότερα έδωσαν τη θέση τους σε ανάΒαθες κόγχες. Τα χρόνια της κατοχής χρησιμοποιήθηκε σαν γερμανικό στρατηγείο και στέγασε την General Kommandatur. Την ίδια περίοδο, χτίστηκε με αγγαρείες το ισόγειο διπλανό κτήριο, για στρατιωτική λέσχη. Μετά τη μάχη του Ελ Αλαμέιν, ο στρατάρχης Ράμμελ εγκαταστάθηκε για λίγο καιρό στο στρατηγείο για ανάπαυση.

Το νοτιότερο κτήριο του συγκροτήματος χτίστηκε μεταπολεμικά.

Το 1990 μια ομάδα πρωτοποριακών χανιωτων αρχιτεκτόνων, μεταμόρφωσε το κτήριο στη «Βίλα Ανδρομέδα»), κρατώντας από το παλιό κτήριο τα σημαντικότερα στοιχεία και προσθέτοντας διακριτικά έναν όροφο. Αποκαταστάθηκαν και οι οροφογραφίες.

Βορειότερα, υπήρχαν δυο μικρότερα διώροφα κτίσματα. Στο ισόγειο του Βορειότερου από τα δυο, ακριΒώς στη στροφή του δρόμου, Βρισκόταν στις αρχές του 20ου αιώνα το ονομαστό υποδηματοποιείο του Χαριτόπουλου, ειδικευμένου κυρίως στα στρατιωτικά υποδήματα. Τελευταία τα κτίσματα αυτά κατεδαφίστηκαν, δίνοντας τη θέση τους σε πρωτοποριακά μοντέρνο κτήριο δεμένο με τα γύρω του, αλλά ογκώδες.

proks2Tο «Προξενείο» όπως ήταν στις αρχές του ’70. Τα μεγάλα ανοίγματα στο ισόγειο έχουν σήμερα κλείσει κι έχουν αποκατασταθεί τα αρχικά. Ο πυλώνας έχει σήμερα «ξηλωθεί», ελπίζω όμως να αποκατασταθεί στην αρχική του μορφή.

Απέναντι ακριΒώς, στη γωνία πάνω από τη θάλασσα, Βρίσκεται το θρυλικό «Προξενείο», ένα από τα κτήρια-στολίδια της πόλης. Κτίστηκε από το Βαμβακέμπορο Χορτατζή, στη δεκαετία του 1870-1880 και την τελευταία περίοδο της τουρκοκρατίας στέγαζε τον Μαχμούτ Τζελαλεδίν πασά, γενικό διοικητή, γνωστό για τις αγριότητες του. Τον κυΒικό περίπου όγκο του, διασπούσε ευχάριστα ο μεσημβρινός στεγασμένος εξώστης-μπαλκόνι σμυρναίικου τύπου, από τους λίγους (τέσσερις) που υπήρχαν στα Χανιά. Η εντυπωσιακή πέτρινη πύλη του κήπου στα ανατολικά, προδίδει ευρωπαίο κατασκευαστή (Μαγκουζο;).

Τον καιρό της αυτονομίας στέγασε το ελληνικό προξενείο και αργότερα το ιταλικό. Κάπου την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα ο εξώστης μετατράπηκε σε μπαλκόνι με όμορφη σιδεριά, ενώ αργότερα τα αρχικά «γερμανικού τύπου» παράθυρα, έγιναν «γαλλικά», όπως άλλωστε και στα περισσότερα κτήρια της Χαλέπας και διακοσμήθηκαν με «τραβηχτά» πίλαστρα από σοβά.

Πουλήθηκε στον έμπορο Μπιτσάκη και στη θέση των παράθυρων του ισογείου δημιουργήθηκαν δυο συμμετρικά καταστήματα. Αργότερα το αγόρασε ο επιχειρηματίας Καρδαμάκης, ο οποίος το ανακατασκεύασε εσωτερικά το 1987, διατηρώντας το εξωτερικό του κέλυφος, αφού είχε κηρυχθεί διατηρητέο. Οι κληρονόμοι του ολοκλήρωσαν την ανακατασκευή και την αποκατάσταση του εξωτερικού, δημιουργώντας το «Προξενείο», στολίζοντας την πόλη μ' ένα καλοφωτισμένο νεοκλασικό μέγαρο.

Σήμερα το ακίνητο ανήκει σε οικοδομική αναπτυξιακή εταιρεία και πρόκειται να φιλοξενήσει ενοικιαζόμενα διαμερίσματα. Η εμβληματική πύλη της αυλής, κατεδαφίστηκε δυστυχώς για να προχωρήσουν οι εργασίες, ελπίζω όμως να αποκατασταθεί υποδειγματικά με τα ίδια υλικά. Στη βόρεια πλευρά του κτηρίου προς τα «Ταμπακαριά», σώζεται ένα ενδιαφέρον επίσης διώροφο νεοκλασικό του 19ου αιώνα, ιδιοκτησίας Δασκαλάκη.

Ανατολικά του «προξενείου», Βρίσκεται κενό οικόπεδο, όπου ο πρίγκιπας Γεώργιος είχε εγκαταστήσει το γήπεδο τένις του. Δίπλα, υπήρχαν στις αρχές του αιώνα οι ιδιοκτησίες των Εβραίων Κωνσταντίνη και Φράγκου. Δεν ξέρω αν κάποια απ’ αυτές ταυτίζεται με το διώροφο νεοκλασικό του Σαράντου Σγουράκη, του οποίου σήμερα σώζεται η μάντρα με τα νεοκλασικά κάγκελα και ο κήπος με τα μεγάλα δέντρα και το πηγάδι. Το σπίτι γκρεμίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του ‘70 από το νέο ιδιοκτήτη επιχειρηματία Καρδαμάκη, ο οποίος έκανε εκεί την κατοικία του. Είναι ένα από τα ενδιαφέροντα και καλοσχεδιασμένα μοντέρνα κτίσματα της δεκαετίας του ’70, που διατήρησε στοιχεία από το παλιότερο, τον κήπο και τη μάντρα της αυλής.

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά

Προχωρώντας προς την «καρδιά» της ιστορικής συνοικίας, ή μάλλον την κεντρικότερη από τις τρεις κύριες περιοχές της, ακολουθούμε την πορεία της οδού Ελ. Βενιζέλου. Πριν προχωρήσουμε, ας διορθώσουμε μια ανακρίβεια σχετικά με τα σπίτια των Ναξάκηδων και τη Βίλα Ανδρομέδα, αποτέλεσμα λαθεμένης πληροφόρησης:

 


Tμήμα μεγαλύτερης που έχει τραβηχτεί περίπου από τη θέση της ταβέρνας «Τρεις Καμάρες», γύρω στα 1885-90, δείχνει ένα μέρος του αμφιθεατρικού τμήματος της Χαλέπας. Στην κορυφή δεξιά φαίνεται ο όροφος της Γαλαρίας με τα παράθυρα, που δεν άλλαξαν ουσιαστικά μετά τις εργασίες του 1919. (Μόνο τα δύο παράθυρα δεξιά και αριστερά της μπαλκονόπορτας ήταν μικρότερα).

 

Το νοτιότερο από τα τρία κτήρια, δεν είναι μεταπολεμικό κτίσμα, αλλά κατασκευάστηκε τη δεκαετία του ’30, για να στεγάσει την οικογένεια του Στέλιου Ναξάκη, σύμφωνα με τα πρότυπα του μοντέρνου κινήματος της εποχής. Λέγεται ότι αρχιτέκτονας ήταν ο Δ. Πικιώνης, διάσημος αργότερα κυρίως γα τη διαμόρφωση των χώρων γύρω από την Ακρόπολη.

Αρχικός ιδιοκτήτης ήταν ο Κυριάκος Ναξάκης, που μετά το 1913 αγόρασε την περιοχή του πρώην γερμανικού προξενείου. Στις πρόσφατες δε επισκευές για τη μετατροπή του κτηρίου, δεν προστέθηκε τρίτος όροφος, αλλά διαιρέθηκε εσωτερικά ο δεύτερος σε δύο επίπεδα δημιουργώντας μεζονέτες.

Παραδίπλα, Βρίσκεται σήμερα το ξενοδοχείο «Χαλέπα», που κατά μέρος στεγάζεται σ' ένα από τα παλιότερα αρχοντικά της περιοχής. Κτίστηκε γύρω στα 1890, από τον έμπορο Θεμιστοκλή Κ. Μητσοτάκη, λίγο μετά το χτίσιμο του πρώτου του σπιτιού (πιο γνωστό σαν «παλάτι» που φιλοξένησε τον πρίγκιπα Γεώργιο) με το οποίο μοιάζει και στην αρχιτεκτονική και στις κατασκευαστικές λεπτομέρειες. Κατασκευάστηκε στον τύπο της Βίλας από το γνωστό ιταλικό δίδυμο, τους Ν. Μαγκούζο (μηχανικό) και ΣεΒ. ΠριΒιτέρα (εργολάΒο).

Ο Μητσοτάκης έδωσε το σπίτι προίκα στην κόρη του Φαιναρέτη, όταν αυτή παντρεύτηκε τον Ανδρέα Μάστρακα. Η εξωτερική κυκλοτερής μαρμάρινη σκάλα οδηγούσε στους χώρους υποδοχής στον όροφο, ενώ το ισόγειο στέγαζε Βοηθητικούς χώρους. Πέτρινες πελεκητές παραστάδες στολίζουν τις γωνίες του κτηρίου και την αυλόπορτα, ενώ τα ταΒάνια είχαν οροφογραφίες. Ο κήπος φυτεύτηκε συμμετρικά με φοινικοειδή και βοτσαλωτό μονοπάτι που οδηγεί από την αυλόπορτα στην είσοδο του σπιτιού, που έχει τοποθετηθεί σε απόσταση από το δρόμο.

Το σπίτι, αφού άλλαξε χέρια και πουλήθηκε, ανήκει σήμερα στην οικογένεια Αντ. Σπανουδάκη, η οποία το ανακαίνισε και το μετέτρεψε σε αρχοντικό ξενοδοχείο, διατηρώντας τα σημαντικότερα στοιχεία του. Στο πίσω μέρος, αθέατη από το δρόμο, έγινε μια μεγάλη επέκταση στο κτήριο, με τρόπο όμως που δεν το προσβάλλει.

Στην ίδια πλευρά του δρόμου βρίσκεται το σπίτι της οικογένειας Μανωλικάκη, της γνωστής επιχείρησης του καφεκοπτείου, ενώ λίγο παραπάνω βρισκόταν το αριστοκρατικό κέντρο «Αυτονομία» (τον καιρό της Κρητικής Πολιτείας βέβαια), που διέθετε και μπιλιάρδο.

Νοτιότερα απ’ αυτά, σε μεγάλο περιφραγμένο χώρο, λειτουργούσε μέχρι πριν λίγα χρόνια το στρατόπεδο «Χατζηδάκη» με το παλιό στρατιωτικό νοσοκομείο. Εκεί στεγαζόταν το Ρωσικό προξενείο την εποχή της Κρητικής Πολιτείας. Πρόκειται για μια έκταση αρκετών στρεμμάτων, με ένα πέτρινο διώροφο κτήριο στη μέση, αρχικά ιδιοκτησία Τούρκου αγά. Εκεί στεγάστηκε για αρκετά χρόνια το ρωσικό προξενείο, πριν μετακινηθεί για λίγο καιρό στην οικία Ανδρουλιδάκη επί τηςΤζανακάκη. Η Ρωσία εκείνα τα χρόνια είχε θεμελιώδη ρόλο στα ζητήματα που αφορούσαν την Κρήτη και διέθετε και υποπροξενείο παραπάνω, τη λεγόμενη «Γαλαρία».

Το κτήριο του προξενείου ήταν λιτό στη διακόσμηση με «βενετσιάνικου» τύπου κύρια είσοδο. Στέγασε για κάμποσα χρόνια το στρατιωτικό νοσοκομείο, κάηκε κάπου στα 1975 και στα ερείπια του εγκαταστάθηκε για λίγα χρόνια η ΜΟΜΑ Τελικά, πριν λίγο καιρό, κατεδαφίστηκε μαζί με τα υπόλοιπα βοηθητικά κτίσματα του στρατοπέδου για να δοθεί ο χώρος προς ανέγερση του νέου αρχαιολογικού μουσείου της πόλης. Παρόλο που -κατά τη γνώμη μου- η επιλογή δεν είναι τέλεια, ελπίζω να προχωρήσει το συντομότερο, αφού άλλωστε και οι σχετικές μελέτες είναι έτοιμες, για ν' αποκτήσει η πόλη μας ένα άνετο και πλούσιο σύγχρονο μουσείο, σε συνδυασμό με υπαίθριους χώρους πράσινου.

Ανατολικά και σ' επαφή με τον προηγούμενο χώρο, βρίσκεται το 9ο Δημοτικό σχολείο, ένα από τα ιστορικότερα της πόλης. Χτίστηκε την εποχή της Κρητικής Πολιτείας, με έξοδα της χριστιανικής κοινότητας, η οποία μετέφερε εκεί το σχολείο από την πλατεία του Αγ. Νικολάου στο Μεϊντάνι, όπου λειτουργούσε προηγουμένως. Το κτήριο είναι ενδιαφέρον με τη νεοκλασική συμμετρική του διάρθρωση, το σκεπαστό διάδρομο και την πεσσοστοιχία. Τα επιμέρους στοιχεία του είναι από λαξευτή πέτρα (οδός Σκρα).

Ένα ενδιαφέρον νεοκλασικό βρίσκεται νότια του σχολείου, το σπίτι του βυρσοδέψη Καπιδάκη, κτίσμα των αρχών της δεκαετίας του’30.

Στην απέναντι πλευρά του ίδιου δρόμου βρίσκεται ο χώρος με την εκκλησία και τον κήπο της Αγ. Μαγδαληνής, που φτάνει μέχρι την οδό Δαγκλή και τη μικρή πλατεία μπροστά στο σπίτι του Βενιζέλου. Ο «ηγεμονικός ναός» χτίστηκε, όπως γράφει η κ. Αιμιλία Κλάδου- Μπλέτσα στα «Χανιά έξω από τα τείχη», όταν ο Μέγας Δούκας Γεώργιος πρόσφερε στις αρχές του 1901 δέκα χιλιάδες ρούβλια και σχέδια για την ανέγερση εκκλησίας αφιερωμένης στην Αγία Μαρία Μαγδαληνή, σε ανάμνηση της διαμονής στα Χανιά της γυναίκας του Μεγάλης Δούκισσας Μαρίας. Τα σχέδια είχαν εκπονηθεί στη Ρωσία και τελικά αποφασίστηκε η εκκλησία, δυναμικότητας 80 ατόμων, να χτιστεί απέναντι από το «παλάτι», εκεί που είναι σήμερα. Την επίβλεψη και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου, ανέλαβε ο αρχιτέκτονας Χρήστος Τσολίνας. Στις 6 Ιανουαρίου του 1903, έγιναν τα εγκαίνια σε στενό κύκλο, παρουσία της βασίλισσας Όλγας της Ελλάδος, του Μητροπολίτη Κρήτης Ευγένιου και του Πρίγκιπα Γιώργου με τους στενούς του συνεργάτες. Μετά την αναχώρηση του απο την Κρήτη, ο πρίγκιπας παραχώρησε με επιστολή του (Μάιος 1909), το ναό στο δήμο Χανίων, σ' ανάμνηση των ημερών που πέρασε στην Κρήτη και της αγάπης με την οποία τον περιέβαλλε η κοινότητα της Χαλέπας.

Ο ναός χτισμένος με λαξευτή τοιχοποιία και ζώνες με οπτόπλινθους, στέφεται με κρεμμυδόσχημο τρούλο, σκεπασμένο με χαλκό, ενώ στη στέγη χρησιμοποιήθηκαν εφυαλωμένα πλακίδια. Το καμπαναριό είναι απλούστερο και σε απόσταση από την εκκλησία. Η προσεγμένη της κατασκευή με τις τοξοστοιχίες και η ρωσική αρχιτεκτονική της, την καθιστούν μνημείο μοναδικό στην Ελλάδα.

Χανιώτικα Νέα - Διαδρομές - Μανώλης Μανούσακας

Κατηγορία Ιστορικά